PA 
6393 
C2 
1902 


:is  ano  liHorfjaii  5  iLatm  5)cnrs 


HORACE 


THE    ODES,    EPODES 


AM) 


a; 

0  ^ 
Oi 
01 


CARMEN    SAECULARE 


-  o 
r  cr 

?  -H 

:  a: 

?  rn 
■  zn 


EDITED   BY 


8 
7 

0; 


jIFFGRD    HERSCHEL   MOORi:,   Ph.D. 

PKOl'ESaOR   OF   LATIN    IN    HARVARD    iJNlVEK^iry 


Ml 


1951 


PA 


-Stilus--. 


Southern  Branch 
of  the 

University  of  California 


Los  Angeles 


Form  L  I 


.fHorris  antr  iilovgan's  ILatin  Scvirs 

HORACE 

THE    ODES,    EPODES 


AND 


CARMEN    SAECULARE 


EDITED   BY 

CLIFFORD    HERSCHEL   MOORE,   Ph.D. 

PKOFESSOR   OF   LATIN    IN    HARVARD   UNIVERSITY 


46858 

TEXT  EDITION 


■J  V 


NEW  YORK      CINCINNATI:- CHICAGO 

AMERICAN    BOOK    COMPANY 


^ 


Copyright,  1902,  by 
EDWARD  P.   MORRIS  and  MORRIS   H.   MORGAN. 

EiNTERED   AT   StATIONERS'   HaLL,    LoNDON 


MOORE.       HORACE.  -   TEXT. 
W.    P.      5 


.*•   .•••..'* •.  •.    •       ..    I  !;*  ♦    • 


•     ••    ••••• 


HORATI    CARMINA 

LIBER    PRIMVS 


Maecenas  atavis  edite  regibus, 
o  et  praesidium  et  dulce  decus  meum : 
Sunt  quos  curriculo  pulverem  Olympicum 
collegisse  iuvat  metaque  fervidis 
evitata  rotis,  palmaque  nobilis 
terrarum  dominos  evehit  ad  deos ; 
hunc,  si  mobilium  turba  Ouiritium 
certat  tergeminis  tollere  honoribus  ; 
ilium,  si  proprio  condidit  horreo 

lo  quicquid  de  Libycis  verritur  areis. 

Gaudentem  patrios  findere  sarculo 
agros  Attalicis  condicionibus 
numquam  demoveas,  ut  trabe  Cypria 
Myrtoum  pavidus  nauta  secet  mare ; 

15  luctantem  Icariis  fluctibus  Africum 

mercator  metuens  otium  et  oppidi 
laudat  rura  sui :  mox  reficit  ratis 
quassas,  indocilis  pauperiem  pati. 
Est  qui  nee  veteris  pocula  Massici 

20  nee  partem  solido  demere  de  die 

3 


I,  I,  21]  HORATI 

spernit,  nunc  viridi  membra  sub  arbuto 
stratus,  nunc  ad  aquae  lene  caput  sacrae. 
Multos  castra  iuvant  et  lituo  tubae 
permixtus  sonitus  bellaque  matribus 

25  detestata.     Manet  sub  love  frigido 

venator  tenerae  coniugis  immemor, 
seu  visa  est  catulis  cerva  fidelibus, 
seu  rupit  teretis  Marsus  aper  plagas. 
Me  doctarum  hederae  praemia  frontium 

30  dis  miscent  superis  ;  me  gelidum  nemus 

Nympharumque  leves  cum  Satyris  chori 
secernunt  populo,  si  neque  tibias 
Euterpe  cohibet  nee  Polyhymnia 
Lesboum  refugit  tendere  barbiton. 

35  Quodsi  me  lyricis  vatibus  inseres, 

sublimi  feriam  sidera  vertice. 


lam  satis  terris  nivis  atque  dirae 
grandinis  misit  pater,  et  rubente 
dextera  sacras  iaculatus  arcis 
terruit  urbem, 

5  terruit  gentis,  grave  ne  rediret 

saeculum  Pyrrhae  nova  monstra  questae, 
omne  cum  Proteus  pecus  egit  altos 
visere  montis, 

piscium  et  sumraa  genus  haesit  ulmo, 
10  nota  quae  sedes  fuerat  columbis, 

et  superiecto  pavidae  natarunt 
aequore  dammae. 
4 


CARMINA  [i,  2,  40 

Vidimus  flavum  Tiberim  retortis 
litore  Etrusco  violenter  undis 
15  ire  deiectum  monumenta  regis 

templaque  Vestae, 

Iliae  dum  se  nimium  querenti 
iactat  ultorem,  vagus  et  sinistra 
labitur  ripa  love  non  probante  u- 
20  xorius  amnis. 

Audiet  civis  acuisse  ferrum, 
quo  graves  Persae  melius  perirent, 
audiet  pugnas  vitio  parentum 
rara  iuventus. 

25  Quern  vocet  divum  populus  ruentis 

imperi  rebus  ?     Prece  qua  fatigent 
virgines  sanctae  minus  audientem 
carmina  Vestam  ? 

Cui  dabit  partis  scelus  expiandi 
30  luppiter?     Tandem  venias,  precamur, 

nube  candentis  umeros  amictus, 
augur  Apollo ; 

sive  tu  mavis,  Erycina  ridens, 
quam  locus  circum  volat  et  Cupido; 
35  sive  neglectum  genus  et  nepotes 

respicis,  auctor, 

heu  nimis  longo  satiate  ludo, 
quem  iuvat  clamor  galeaeque  leves 
acer  et  Marsi  peditis  cruentum 
40  voltus  in  hostem  ; 

5 


I,  2,  41]  HORATI 

sive  mutata  iuvenem  figura 
ales  in  terris  imitaris  almae 
filius  Maiae,  patiens  vocari 
Caesaris  ultor, 

45  serus  in  caelum  redeas  diuque 

laetiis  intersis  populo  Quirini, 
neve  te  nostris  vitiis  iniquum 
ocior  aura 

tollat;  hie  magnos  potius  triumphos, 
50  hie  ames  dici  pater  atque  princeps, 

neu  sinas  Medos  equitare  inultos 
te  duce,  Caesar. 


Sic  te  diva  potens  Cypri, 

sic  fratres  Helenae,  lucida  sidera, 
ventorumque  regat  pater, 

obstrictis  aliis  praeter  lapyga, 
5  navis,  quae  tibi  creditum 

debes  Vergilium,  finibus  Atticis 
reddas  incolumem  precor 

et  serves  animae  dimidium  meae. 
Illi  robur  et  aes  triplex 
10  circa  pectus  erat,  qui  fragilem  truci 

commisit  pelago  ratem 

primus,  nee  timuit  praecipitem  Africum 
decertantem  Aquilonibus 

nee  tristis  Hyadas  nee  rabiem  Noti, 
15  quo  non  arbiter  Hadriae 

maior,  tollere  seu  ponere  volt  freta. 
6 


CARMINA  [i,  4,  4 

Quern  mortis  timuit  gradum, 

q-ui  siccis  oculis  monstra  natantia, 
qui  vidit  mare  turbidum  et 
20  infamis  scopulos  Acroceraunia  ? 

Nequiquam  deus  abscidit 

prudens  Oceano  dissociabili 
terras,  si  tamen  impiae 

non  tangenda  rates  transiliunt  vada. 
25  Audax  omnia  perpeti 

gens  humana  ruit  per  vetitum  nefas. 
Audax  lapeti  genus 

ignem  fraude  mala  gentibus  intulit. 
Post  ignem  aetheria  domo 
30  subductum  macies  et  nova  febrium 

terris  incubuit  cohors, 

semotique  prius  tarda  necessitas 
leti  corripuit  gradum. 

Expertus  vacuum  Daedalus  aera 
35  pennis  non  homini  datis  ; 

perrupit  Acheronta  Herculeus  labor. 
Nil  mortalibus  ardui  est ; 

caelum  ipsum  petimus  stultitia,  neque 
per  nostrum  patimur  scelus 
40  iracunda  lovem  ponere  fulmina. 


Solvitur  acris  hiems  grata  vice  veris  et  Favoni, 

trahuntque  siccas  machinae  carinas, 
ac  neque  iam  stabulis  gaudet  pecus  aut  arator  igni, 

nee  prata  canis  albicant  pruinis, 

7 


I,  4,  5]  HORATI 

5     lam  Cytherea  chores  ducit  Venus  imminente  luna, 
iunctaeque  Nymphis  Gratiae  decentes 
alterno  terram  quatiunt  pede,  dum  gravis  Cyclopum 

Volcanus  ardens  visit  officinas. 
Nunc  decet  aut  viridi  nitidum  caput  impedire  myrto, 
lo        aut  flore  terrae  quem  ferunt  solutae ; 

nunc  et  in  umbrosis  Fauno  decet  immolare  lucis, 

seu  poscat  agna  sive  malit  haedo. 
Pallida  mors  aequo  pulsat  pede  pauperum  tabernas 
regumque  turris.     O  beate  Sesti, 
IS    vitae  summa  brevis  spem  nos  vetat  incohare  longam, 
lam  te  premet  nox  fabulaeque  manes 
et  domus  exilis  Plutonia ;  quo  simul  mearis, 

nee  regna  vini  sortiere  talis 
nee  tenerum  Lycidan  mirabere,  quo  calet  inventus 
2o        nunc  omnis  et  mox  virgines  tepebunt. 


Quis  multa  gracilis  te  puer  in  rosa 
perfusus  liquidis  urget  odoribus 
grato,  Pyrrha,  sub  antro  ? 
Cui  flavam  religas  comam, 

5  simplex  munditiis  ?     Heu  quotiens  fidem 

mutatosque  deos  flebit  et  aspera 
nigris  aequora  ventis 
emirabitur  insolens, 

qui  nunc  te  fruitur.credulus  aurea, 
lo  qui  semper  vacuam,  semper  amabilem 

sperat,  nescius  aurae 
fallacis.     Miseri  quibus 
8 


CARMINA  [i,  7.  2 

intemptata  nites  :  me  tabula  sacer 
votiva  paries  indicat  uvida 
15  suspendisse  potenti 

vestimenta  maris  deo. 


Scriberis  Vario  fortis  et  hostium 
victor  Maeonii  carminis  alite, 
quam  rem  cumque  ferox  navibus  aut  equis 
miles  te  duce  gesserit. 

5  Nos,  Agrippa,  neque  haec  dicere  nee  gravem 

Pelidae  stomachum  cedere  nescii 
nee  cursus  duplicis  per  mare  Vlixei 
nee  saevam  Pelopis  domum 

conamur,  tenues  grandia,  dum  pudor 
10  imbellisque  lyrae  musa  potens  vetat 

laudes  egregii  Caesaris  et  tuas 
culpa  deterere  ingeni. 

Quis  Martem  tunica  tectum  adamantina 
digne  scripserit  aut  pulvere  Troico 
15  nigrum  Merionen  aut  ope  Palladis 

Tydiden  superis  parem  ? 

Nos  convivia,  nos  proelia  virginum 
sectis  in  iuvenes  unguibus  acrium 
cantamus  vacui,  sive  quid  urimur, 
20  non  praeter  solitum  leves. 

7 

Laudabunt  alii  claram  Rhodon  aut  Mytilenen 
aut  Epheson  bimarisve  Corinthi 

9 


I.  7.  3]  HORATI 

moenia  vel  Baccho  Thebas  vel  Apolline  Delphos 
insignis  aut  Thessala  Tempe. 
5  Sunt  quibus  unum  opus  est  intactae  Palladis  urbem 

carmine  perpetuo  celebrare  et 
undique  decerptam  fronti  praeponere  olivam  ; 
plurimus  in  lunonis  honorem 
.   aptum  dicet  equis  Argos  ditisque  Mycenas. 
lo  Me  nee  tarn  patiens  Lacedaemon 

nee  tarn  Larisae  percussit  campus  opimae 

quam  domus  Albuneae  resonantis 
et  praeceps  Anio  ac  Tiburni  lucus  et  uda 
mobilibus  pomaria  rivis. 
IS  Albus  ut  obscuro  deterget  nubila  caelo 

saepe  Notus  neque  parturit  imbris 
perpetuos,  sic  tu  sapiens  finire  memento 

tristitiam  vitaeque  labores 
molli,  Plance,  mero,  seu  te  fulgentia  signis 
2o  castra  tenent  seu  densa  tenebit 

Tiburis  umbra  tui.     Teucer  Salamina  patremque 

cum  fugeret,  tamen  uda  Lyaeo 
tempora  populea  fertur  vinxisse  corona, 
sic  tristis  adfatus  amicos  : 
25  '  Quo  nos  cumque  feret  melior  fortuna  parente, 

ibimus,  o  socii  comitesque ! 
Nil  desperandum  Teucro  duce  et  auspice  Teucro ; 

certus  enim  promisit  Apollo 
ambiguam  tellure  nova  Salamina  futuram. 
30  O  fortes  peioraque  passi 

mecum  saepe  viri,  nunc  vino  pellite  curas ; 
eras  ingens  iterabimus  aequor.' 


10 


CARMINA  [i,  9,  lo 

8 

Lydia,  die,  per  omnis 

te  deos  oro,  Sybarin  cur  properes  amando 
perdere,  cur  apricum 

oderit  canipum,  patiens  pulveris  atque  solis. 
5  Cur  neque  militaris 

inter  aequalis  equitat,  Gallica  nee  lupatis 
temperat  ora  frenis  ? 

Cur  timet  flavum  Tiberim  tangere  ?     Cur  olivum 
sanguine  viperino 
lo  cautius  vitat  neque  iam  livida  gestat  armis 

braeehia,  saepe  disco, 

saepe  trans  finem  iaculo  nobilis  expedite  ? 
Quid  latet,  ut  marinae 

filium  dicunt  Thetidis  sub  lacrimosa  Troiae 
15  funera,  ne  virilis 

eultus  in  caedem  et  Lycias  proriperet  eatervas  ? 


Vides  ut  alta  stet  nive  eandidum 
Soracte,  nee  iam  sustineant  onus 
silvae  laborantes,  geluque 
flumina  constiterint  acuto. 

5  Dissolve  frigus  ligna  super  foco 

large  reponens,  atque  benignius 
deprome  quadrimum  Sabina, 
o  Thaliarche,  merum  diota. 

Permitte  divis  cetera ;  qui  simul 
10  stravere  ventos  aequore  fervido 

i[ 


1,9,  ii]  HORATI 

deproeliantis,  nee  cupressi 
nee  veteres  agitantur  orni. 

Quid  sit  futurum  eras  fuge  quaerere,  et 
quern  fors  dierum  cumque  dabit  luero 
15  adpone,  nee  duleis  amores 

sperne  puer  neque  tu  ehoreas, 

donee  virenti  eanities  abest 
morosa.     Nunc  et  eampus  et  areae 
lenesque  sub  noctem  susurri 
20  eomposita  repetantur  hora ; 

nune  et  latentis  proditor  intimo 
gratus  puellae  risus  ab  angulo 
pignusque  dereptum  laeertis 
aut  digito  male  pertinaei. 


10 

Mereuri,  faeunde  nepos  Atlantis, 
qui  feros  eultus  hominum  reeentum 
voee  formasti  eatus  et  deeorae 
more  palaestrae, 

5  te  canam,  magni  lovis  et  deorum 

nuntium  eurvaeque  lyrae  parentem, 
eallidum  quiequid  plaeuit  ioeoso 
eondere  furto. 

Te  boves  olim  nisi  reddidisses 
10  per  dolum  amotas  puerum  minaei 

voee  dum  terret,  viduus  pharetra 
risit  Apollo. 

12 


CARMINA  [i,  12;  lo 

Quin  et  Atridas  duce  te  superbos 
Ilio  dives  Priamus  relicto 
15  Thessalosque  ignis  et  iniqua  Troiae 

castra  fefellit. 

Tu  pias  laetis  animas  reponis 
sedibus  virgaque  levem  coerces 
aiirea  turbam,  superis  deorum 
20  gratus  et  imis. 

II 

Tu  ne  quaesieris,  scire  nefas,  quern  mihi,  quern  tibi 
finem  di  dederint,  Leuconoe,  nee  Babylonios 
temptaris  numeros.     Vt  melius  quicquid  erit  pati, 
seu  pluris  hiemes  seu  tribuit  luppiter  ultimam 
5      quae  nunc  oppositis  debilitat  pumicibus  mare 
Tyrrhenum.     Sapias,  vina  liques,  et  spatio  brevi 
spem  longam  reseces.     Dum  loquimur,  fugerit  invida 
aetas ;  carpe  diem,  quam  minimum  credula  postero. 

12 

Quern  virum  aut  heroa  lyra  vel  acri 
tibia  sumis  celebrare,  Clio, 
quem  deum  ?     Cuius  recinet  iocosa 
nomen  imago 

5  aut  in  umbrosis  Heliconis  oris 

aut  super  Pindo  gelidove  in  Haemo  ? 
Vnde  vocalem  temere  insecutae 
Orphea  silvae, 

arte  materna  rapidos  morantem 
I®  fluminum  lapsus  celerisque  ventos, 

13 


1,  12,  II]  HORATI 

blandum  et  auritas  fidibus  canoris 
ducere  quercus. 

Quid  prius  dicam  solitis  parentis 
laudibus,  qui  res  hominum  ac  deorum, 
15  qui  mare  et  terras  variisque  mundum 

temperat  horis  ? 

Vnde  nil  mains  generatur  ipso, 
nee  viget  quicquam  simile  aut  secundum 
proximos  illi  tamen  occupavit 
20  Pallas  honores, 

proeliis  audax  ;  neque  te  silebo 
Liber,  et  saevis  inimica  virgo 
beluis,  nee  te,  metuende  certa 
Phoebe  sagitta. 

25  Dicam  et  Alciden  puerosque  Ledae, 

hunc  equis,  ilium  superare  pugnis 
nobilem  ;  quorum  simul  alba  nautis 
Stella  refulsit, 

defluit  saxis  agitatus  umor, 
30  concidunt  venti  fugiuntque  nubes, 

et  minax,  quod  sic  voluere,  ponto 
unda  recumbit. 

Romulum  post  hos  prius  an  quietum 
Pompili  regnum  memorem  an  superbos 
35  Tarquini  fascis  dubito,  an  Catonis 

nobile  letum. 

Regulum  et  Scauros  animaeque  magnae 
prodigum  Paullum  superante  Poeno 

14 


CARMINA  fi,  13,4 

gratus  insigni  referam  camena 
40  Fabriciumque. 

Huiic  et  intonsis  Curium  capillis 
utilem  bello  tulit  et  Camillum 
saeva  paupertas  et  avitus  apto 
cum  lare  fundus. 

45  Crescit  occulto  velut  arbor  aevo 

fama  Marcelli;  micat  inter  omnis 
lulium  sidus  velut  inter  ignis 
luna  minores. 

Gentis  humanae  pater  atque  custos, 
50  orte  Saturno,  tibi  cura  magni 

Caesaris  f atis  data :  tu  secundo 
Caesare  regnes. 

Ille  seu  Parthos  Latio  imminentis 
egerit  iusto  domitos  triumpho 
$$  sive  subiectos  Orientis  orae 

Seras  et  Indos, 

te  minor  latum  reget  aequus  orbem ; 
tu  gravi  curru  quaties  Olympum, 
tu  parum  castis  inimica  mittes 
60  fulmina  lucis. 

Cum  tu,  Lydia,  Telephi 

cervicem  roseam,  cerea  Telephi 

laudas  bracchia,  vae  meum 

fervens  difficili  bile  tumet  iecur. 
IS 


I.  13.  5'J  HORATI 

5  Turn  ncc  mens  mihi  nee  color 

carta  sede  manet,  umor  et  in  genas 
furtim  labitur,  arguens 

quam  lends  penitus  macerer  ignibus. 
Vror,  seu  tibi  candidos 
10  turparunt  umeros  immodicae  mero 

rixae,  sive  puer  furens 

impressit  memorem  dente  labris  notam. 
Non,  si  me  satis  audias, 

speres  perpetuum  dulcia  barbare 
15  laedentem  oscula,  quae  Venus 

quinta  parte  sui  nectaris  irabuit. 
Felices  ter  et  amplius, 

quos  inrupta  tenet  copula  nee  malis 
divolsus  querimoniis 
20  suprema  citius  solvet  amor  die. 

O  navis,  referent  in  mare  te  novi 
fluctus  !     O  quid  agis  ?     Fortiter  occupa 
portum  !     Nonne  vides  ut         ^ 
nudum  remigio  latus 

5  et  malus  celeri  saucius  Africo 

antemnaeque  gemant  ac  sine  funibus 
vix  durare  carinae 
possint  imperiosius 

aequor  ?     Non  tibi  sunt  Integra  lintea, 
10  non  di,  quos  iterum  pressa  voces  malo. 

Quamvns  Pontica  pinus, 
silvae  filia  nobilis, 
^6 


CARMINA  [I,  15,  18 

iactes  et  genus  et  nomen  inutile, 
nil  pictis  timidus  navita  puppibus 
15  fidit.     Tu  nisi  ventis 

debes  ludibrium,  cave. 

Nuper  sollicitum  quae  mihi  taedium, 
nunc  desiderium  curaque  non  levis, 
interfusa  nitentis 
20     .  vites  aequora  Cycladas. 

Pastor  cum  traheret  per  freta  navibus 
Idaeis  Helenen  perfidus  hospitam, 
ingrato  celeres  obruit  otio 
ventos  ut  caneret  fera 

5  Nereus  fata  :  '  Mala  ducis  avi  domum 

quam  multo  repetet  Graecia  milite, 
coniurata  tuas  rumpere  nuptias 
et  regnum  Priami  vetus. 

Heu  heu,  quantus  equis,  quantus  adest  viris 
10  sudor  !     Quanta  moves  funera  Dardanae 

genti!     lam  galeam  Pallas  et  aegida 
currusque  et  rabiem  parat. 

Nequiquam  Veneris  praesidio  ferox 
pectes  caesariem  grataque  feminis 
15  imbelli  cithara  carmina  divides ; 

nequiquam  thalamo  gravis 

hastas  et  calami  spicula  Cnosii 
vitabis  strepitumque  et  celerem  sequi 

HOR.   CAR.  —  2  17 


I,  15,  19]  HORATI 

Aiacem  :  tamen,  heu,  serus  adulteros 
20  crinis  pulvere  collines. 

Non  Laertiaden,  exitium  tuae 
gentis,  non  Pylium  Nestora  respicis? 
Vrgent  impavidi  te  Salaminius 
Teucer,  te  Sthenelus  sciens 

25  pugnae,  sive  opus  est  imperitare  equis, 

non  auriga  piger.     Merionen  quoque 
nosces.     Ecce  furit  te  reperire  atrox 
Tydides,  melior  patre, 

quern  tu,  cervus  uti  vallis  in  altera 
30  visum  parte  lupum  graminis  immemor 

sublimi  fugies  mollis  anhelitu, 
non  hoc  pollicitus  tuae. 

Iracunda  diem  proferet  Ilio 
matronisque  Phrygum  classis  Achillei: 
35  post  certas  hiemes  uret  Achaicus 

ignis  Iliacas  domos.' 


16 


O  matre  pulchra  filia  pulchrior, 
quern  criminosis  cumque  voles  modum 
pones  iambis,  sive  flamma 
sive  mari  libet  Hadriano. 

Non  Dindymene,  non  adytis  quatit 
mentem  sacerdotum  incola  Pythius, 
non  Liber  aeque,  non  acuta 
sic  geminant  Corybantes  aera 
18 


CARMINA  [1,17,8 

tristes  ut  irae,  quas  neqiie  Noricus 
10  deterret  ensis  nee  mare  naufragum 

nee  saevus  ignis  nee  tremendo 
luppiter  ipse  mens  tumultu. 

Fertur  Prometiieus,  addere  principi 
limo  coactus  partieulam  undique 
15  deseetam,  et  insani  leonis 

vim  stomaeho  adposuisse  nostro. 

Irae  Thyesten  exitio  gravi 
stravere  et  altis  urbibus  ultimae 
stetere  eausae  cur  perirent 
20  funditus  imprimeretque  muris 

hostile  aratrum  exercitus  insolens.    . 
Compesce  mentem  !     Me  quoque  pectoris 
temptavit  in  dulci  iuventa 
fervor  et  in  celeres  iambos 

25  misit  furentem  :  nunc  ego  mitibus 

mutare  quaero  tristia,  dum  mihi 
fias  recantatis  amica 

opprobriis  animumque  reddas. 

17 

Velox  amoenum  saepe  Lucretilem 
mutat  Lycaeo  Faunus  et  igneam 
defendit  aestatem  capellis 

usque  meis  pluviosque  ventos. 

S  Impune  tutum  per  nemus  arbutos 

quaerunt  latentis  et  thyma  deviae 
olentis  uxores  mariti, 

nee  viridis  metuunt  colubras 
J9 


1,17,9]  IIORATI 

nec  Martialis  haediliae  lupos, 
lo  utcumque  dulci,  Tyndari,  fistula 

valles  et  Vsticae  cubantis 
levia  personuere  saxa. 

Di  me  tuentur,  dis  pietas  mea 
et  miisa  cordi  est.     Hie  tibi  copia 
15  manabit  ad  plenum  benigno 

ruris  honorum  opulenta  cornu  ; 

hie  in  reducta  valle  Canieulae 
vitabis  aestus  et  fide  Tela 
dices  laborantis  in  uno 
20  Penelopen  vitreamque  Circen  ; 

hie  innocentis  pocula  Lesbii 
duees  sub  umbra,  nec  Semeleius 
cum  Marte  confundet  Thyoneus 
proelia,  nec  metues  protervum 

25  suspecta  Cyrum,  ne  male  dispari 

incontinentis  iniciat  manus 
et  scindat  haerentem  coronam 
crinibus  immeritamque  vestem. 

18 

Nullam,  Vare,  sacra  vite  prius  severis  arborem 
circa  mite  solum  Tiburis  et  moenia  Catili. 
Siccis  omnia  nam  dura  deus  proposuit  neque 
mordaces  aliter  diffugiunt  sollicitudines. 
5      Quis  post  vina  gravem  militiam  aut  pauperiem  crepat? 
Ouis  non  te  potius,  Bacche  pater,  teque,  decens  Venus? 
Ac  ne  quis  modici  transiliat  munera  Liberi, 
Centaurea  monet  cum  Lapithis  rixa  super  mere 


CARMINA  [I,  20,  4 

debellata,  monet  Sithoniis  non  levis  Euhius, 
10      cum  fas  atque  nefas  exiguo  fine  libidinum 

discernunt  avidi.     Non  ego  te,  candide  Bassareu, 
invitum  quatiam  nee  variis  opsita  frondibus 
sub  divum  rapiam.     Saeva  tene  cum  Berecynthio 
cornu  tympana,  quae  subsequitur  caecus  amor  sui 
15      et  tollens  vacuum  plus  nimio  gloria  verticem 
arcanique  fides  prodiga,  perlucidior  vitro. 

19 

Mater  saeva  Cupidinum 

Thebanaeque  iubet  me  Semeles  puer 
et  lasciva  Licentia 

finitis  animum  reddere  amoribusi 
5  Vrit  me  Glycerae  nitor 

splendentis  Pario  marmore  purius ; 
urit  grata  protervitas 

et  voltus  nimium  lubricus  adspici. 
In  me  tota  ruens  Venus 
10  Cyprum  deseruit,  nee  patitur  Scythas 

et  versis  animosum  equis 

Parthum  dicere  nee  quae  nihil  attinent. 
Hie  vivum  mihi  caespitem,  hie 

verbenas,  pueri,  ponite  turaque 
15  bimi  cum  patera  meri ; 

mactata  veniet  lenior  hostia. 

20 

Vile  potabis  modicis  Sabinum 
cantharis,  Graeca  quod  ego  ipse  testa 
conditum  levi,  datus  in  theatro 
cum  tibi  plausus, 
21 


I,  20,  5]  HORATI 

5  care  Maecenas  eques,  lit  paterni 

fluminis  ripae  simul  et  iocosa 
redderet  laudes  tibi  Vaticani 
montis  imago. 

CaecLibum  et  prelo  domitam  Caleno 
10  til  bibes  uvam  :  mea  nee  Falernae 

temperant  vites  neque  Formiani 
pocula  colles. 


21 

Dianam  tenerae  dicite  virgines, 
intonsum,  pueri,  dicite  Cynthium, 
Latonamque  supremo 
dilectam  penitus  lovi. 

5  Vos  laetam  fluviis  et  nemorum  coma 

quaecumque  aut  gelido  prominet  Algido 
nigris  aut  Erymanthi 
silvis  aut  viridis  Gragi ; 

vos  Tempe  totidem  tollite  laudibus 
10  natalemque,  mares,  Delon  Apollinis 

insignemque  pharetra 

fraternaque  umerum  lyra. 

Hie  bellum  lacrimosum,  hie  miseram  famem 
pestemqUe  a  populo  et  principe  Caesare  in 
15  Persas  atque  Britannos 

vestra  motus  aget  prece. 


22 


CARMINA  [i,  22,  24 

22 

Integer  vitae  scelerisque  purus 
non  eget  Mauris  iaculis  neque  arcu 
nee  venenatis  gravida  sagittis, 
Fusee,  pharetra, 

5  sive  per  Syrtis  iter  aestuosas 

sive  facturus  per  inhospitalem 
Caucasum  vel  quae  loca  fabulosus 
lambit  Hydaspes. 

Namque  me  silva  lupus  in  Sabina, 
10  dum  meam  canto  Lalagen  et  ultra 

terminum  curis  vagor  expeditis,    • 
fugit  inermem, 

quale  portentum  neque  militaris 
Daunias  latis  alit  aesculetis 
15  nee  lubae  tellus  generat,  leonum 

arida  nutrix. 

Pone  me  pigris  ubi  nulla  campis 
arbor  aestiva  recreatur  aura, 
quod  latus  mundi  nebulae  malusque 
20  luppiter  urget ; 

pone  sub  curru  nimium  propinqui 
solis,  in  terra  domibus  negata  : 
dulce  ridentem  Lalagen  amabo, 
dulce  loquentem. 


23 


I,  23,  I]  HORATI 

Vitas  inuleo  me  similis,  Chloe, 
quaerenti  pavidam  montibus  aviis 
matrem  non  sine  vano 
aurarum  et  siluae  metu ; 

5  nam  seu  mobilibus  veris  inhorruit 

adventus  foliis,  seu  virides  rubum 
dimovere  lacertae, 

et  corde  et  genibus  tremit. 

Atqui  non  ego  te  tigris  lit  aspera 
.  10  Gaetulusve  leo  f rangere  persequor ; 

tandem  desine  matrem 
tempestiva  sequi  viro. 

24 

Quis  desiderio  sit  pudor  aut  modus 
tarn  cari  capitis  ?     Praecipe  lugubris 
cantus,  Melpomene,  cui  liquidam  pater 
vocem  cum  cithara  dedit. 

5  Ergo  Quintilium  perpetuus  sopor 

urget !     Cui  Pudor  et  lustitiae  soror, 
incorrupta  Fides,  nudaque  Veritas 
quando  ullum  inveniet  parem  ? 

Multis  ille  bonis  flebilis  occidit, 
10  nuUi  flebilior  quam  tibi,  Vergili ; 

tu  frustra  pius  heu  non  ita  creditum 
poscis  Quintilium  deos. 
24 


CARMINA  [ I,  25.  20 

Quid  si  Threicio  blandius  Orpheo 
auditam  moderere  arboribus  fidem  ? 
15.  Num  vanae  redeat  sanguis  imagini, 

quam  virga  semel  horrida, 

non  lenis  precibus  fata  recludere, 
nigro  compulerit  Mercurius  gregi? 
Durum  :  sed  levius  fit  patientia 
20  quicquid  corrigere  est  nefas. 

25 

Parcius  iunctas  quatiunt  fenestras 
iactibus  crebris  iuvenes  protervi, 
nee  tibi  somnos  adimunt,  amatque 
ianua  limen, 

5  quae  prius  multum  facilis  movebat 

cardines  ;  audis  minus  et  minus  iam 
'  Me  tup  longas  pereunte  noctis, 
Lydia,  dormis  ? ' 

Invicem  moechos  anus  arrogantis 
10  flebis  in  solo  levis  angiportu, 

Thracio  bacchante  magis  sub  inter- 
lunia  vento, 

cum  tibi  flagrans  amor  et  libido, 
quae  solet  matres  furiare  equorum, 
15  saeviet  circa  iecur  ulcerosum, 

non  sine  questu, 

laeta  quod  pubes  hedera  virenti 
gaudeat  pulla  magis  atque  myrto,  * 
aridas  frondes  hiemis  sodali 
20  dedicet  Euro. 

25 


I,  26,  I]  HORATI 

26 

Musis  amicus  tristitiam  et  metus 
tradam  protervis  in  mare  Creticum 
portare  ventis,  quis  sub  Arcto 
rex  gelidae  metuatur  orae, 

5  quid  Tiridaten  terreat,  unice 

securus.     O  quae  fontibus  integris 
gaudes,  apricos  necte  floras, 
necte  meo  Lamiae  coronam, 

Pimplea  dulcis.     Nil  sine  te  mei 
10  prosunt  honores.     Hunc  fidibus  novis, 

hunc  Lesbio  sacrare  plectro 
teque  tuasque  decet  sorores. 


27 

Natis  in  usum  laetitiae  scyphis 
pugnare  Thracum  est :  toUite  barbarum 
morem,  verecundumque  Bacchum 
sanguineis  prohibete  rixis. 

S  Vino  et  lucernis  Medus  acinaces 

immane  quantum  djscrepat :  impium 
lenite  clamorem,  sodales, 
et  cubito  remanete  presso. 

Voltis  severi  me  quoque  sumere 
10  partem  Falerni  ?     Dicat  Opuntiae 

frater  Megillae  quo  beatus 
volnere,  qua  pereat  sagitta. 
26 


CARMINA  [ I,  28,  16 

Cessat  voluntas  ?     Non  alia  bibam 
mercede.     Quae  tc  cumque  domat  Venus, 
15  non  erubescendis  adurit 

ignibus,  ingenuoque  semper 

amore  peccas.     Quicquid  habes,  age 
depone  tutis  auribus.  —  A  miser, 
quanta  laborabas  Charybdi, 
20  •  digne  puer  meliore  flamma  ! 

Quae  saga,  quis  te  solvere  Thessalis 
magus  venenis,  quis  poterit  deus  ? 
Vix  inligatum  te  triformi 
Pegasus  expediet  Chimaera. 

28 

Te  maris  et  terrae  numeroque  carentis  harenae 

mensorem  cohibent,  Archyta, 
pulveris  exigui  prope  litus  parva  Matinum 
munera,  nee  quicquam  tibi  prodest 
5  aerias  temptasse  domos  animoque  rotundum 

percurisse  polum  morituro. 
Occidit  et  Pelopis  genitor,  conviva  deorum, 

Tithonusque  remotus  in  auras, 
et  lovis  arcanis  Minos  admissus,  habentque 
10  Tartara  Panthoiden  iterum  Oreo 

demissum,  quamvis  clipeo  Troiana  refixo 

tempora  testatus  nihil  ultra 
nervos  atque  cutem  morti  concesserat  atrae, 
iudice  te  non  sordidus  auctor 
15  naturae  verique.     Sed  omnis  una  manet  nox 

et  calcanda  semel  via  leti. 
27 


L 


1,  28,  17]  HORATI 

Dant  alios  Furiae  torvo  spectacula  Marti, 

exitio  est  avidum  mare  nautis  ; 
mixta  senum  ac  iuvenum  densentur  funera ;  nullum 
20  saeva  caput  Proserpina  fugit. 

Me  quoque  devexi  rapidus  comes  Orionis 

Illyricis  Notus  obruit  undis. 
At  tu,  nauta,  vagae  ne  parce  malignus  harenae 

ossibus  et  capiti  inhumato 
25      particulam  dare  :  sic,  quodcumque  minabitur  feurus 

fluctibus  Hesperiis,  Venusinae 
plectantur  silvae  te  sospite,  multaque  merces 

unde  potest  tibi  defluat  aequo 
ab  love  Neptunoque  sacri  custode  Tarenti. 
30  Neglegis  immeritis  nocituram 

postmodo  te  natis  fraudem  committere  ?     Fors  et 

debita  iura  vicesque  superbae 
te  maneant  ipsum  :  precibus  non  linquar  inultis, 

teque  piacula  nulla  resolvent. 
35      Quamquam  festinas,  non  est  mora  longa  :  licebit 

iniecto  ter  pulvere  curras. 

29 

Icci,  beatis  nunc  Arabum  invides 
gazis  et  acrem  militiam  paras 
non  ante  devictis  Sabaeae 
regibus,  horribilique  Medo 

5  nectis  catenas  ?     Quae  tibi  virginum 

sponso  necato  barbara  serviet  ? 
Puer  quis  ex  aula  capillis 
ad  cyathum  statuetur  unctis, 
28 


CARMINA  [I,  31,  8 

doctiis  sagittas  tendere  Sericas 
10  arcLi  paterno  ?     Quis  neget  arduis 

pronos  relabi  posse  rivos 
montibus  et  Tiberim  reverti, 

cum  tu  coemptos  undique  nobilis 
libros  Panaeti  Socraticam  et  domum 
15  mutare  loricis  Hiberis, 

poUicitus  meliora,  tendis? 


30 

O  Venus,  regina  Cnidi  Paphique, 
sperne  dilectam  Cypron  et  vocantis 
ture  te  multo  Glycerae  decoram 
transfer  in  aedcm. 

Fervidus  tecum  puer  et  solutis 
Gratiae  zonis  properentque  Nymphae 
et  parum  comis  sine  te  luventas 
Mercuriusque. 


31 

Quid  dedicatum  poscit  Apollinem 
vates  ?     Quid  orat  de  patera  novum 
fundens  liquorem  ?     Non  opimae 
Sardiniae  segetes  feracis, 

non  aestuosae  grata  Calabriae 
armenta,  non  aurum  aut  ebur  Indicum, 
non  rura  quae  Liris  quieta 

mordet  aqua  taciturnus  amnis. 
29 


1,31,9]  HORATI 

Premant  Galena  fake  quibus  dedit 
10  Fortuna  vitem,  dives  et  aureis 

mercator  exsiccet  culullis 
vina  Syra  reparata  merce, 

dis  cams  ipsis,  quippe  ter  et  quater 
anno  revisens  aequor  Atlanticum 
15  impime  :  me  pascunt  olivae, 

me  cichorea  levesque  malvae. 

Frui  paratis  et  valido  mihi, 
Latoe,  dones  et,  precor,  Integra 
cum  mente  nee  tiirpem  senectam 
20  degere  nee  cithara  carentem. 

32 

Poscimiir.     Si  quid  vacui  sub  umbra 
lusimus  tecum,  quod  et  hunc  in  annum 
vivat  et  pluris,  age  die  Latinum, 
barbite,  carmen, 

5  Lesbio  primum  modulate  civi, 

qui  ferox  bello  tamen  inter  arma, 
sive  iactatam  religarat  udo 
litore  navim, 

Liberum  et  Musas  Veneremque  et  illi 
10  semper  haerentem  puerum  canebat 

et  Lycum  nigris  oculis  nigroque 
crine  decorum. 

O  decus  Phoebi  et  dapibus  supremi 
grata  testudo  lovis,  o  laborum 
15  dulce  lenimen,  mihi  cumque  salve 

rite  vocanti ! 

30 


CARMINA  [I,  34,  s 


33 


Albi,  ne  doleas  plus  nimio  memor 
immitis  Glycerae,  neu  miserabilis 
decantes  elegos,  cur  tibi  iunior 
laesa  praeniteat  fide, 

5  insignem  tenui  fronte  Lycorida 

Cyri  torret  amor,  Cyrus  in  asperam 
declinat  Pholoen  ;  sed  prius  Apulis 
iungentur  capreae  lupis 

quam  turpi  Pboloe  peccet  adultero. 
lo  Sic  visum  Veneri,  cui  placet  imparis 

formas  atque  animos  sub  iuga  aehea 
saevo  mittere  cum  ioco. 

Ipsum  me  melior  cum  peteret  Venus, 
grata  detinuit  compede  Myrtale 
15  libertina,  fretis  acrior  Hadriae 

curvantis  Calabros  sinus. 


34 

Parens  deorum  cultor  at  infrequens, 
insanientis  dum  sapientiae 

consultus  erro,  nunc  retrorsum 
vela  dare  atque  iterare  cursus 

cogor  relictos.     Namque  Diespiter, 
igni  corusco  nubila  dividens 
plerumque,  per  purum  tonantis 
egit  equos  volucremque  currum, 
31 


..34,9]  HORATI 

quo  bruta  tellus  et  vaga  flumina, 
lo  quo  Styx  et  invisi  horrida  Taenari 

sedes  Atlanteusque  finis 

concutitur.     Valet  ima  summis 

mutare  et  insignem  attenuat  deus, 
obscura  promens  ;  hinc  apicem  rapax 
15  Fortuna  cum  stridore  acuto 

sustulit,  hie  posuisse  gaudet. 


35 

O  diva,  gratum  quae  regis  Antium, 
praesens  vel  inio  tollere  de  gradu 
mortale  corpus  vel  superbos 
vertere  funeribus  triumphos: 

5  te  pauper  ambit  soUicita  prece 

ruris  colonus,  te  dominam  aequoris 
quicumque  Bithyna  lacessit 
Carpathium  pelagus  carina ; 

te  Dacus  asper,  te  profugi  Scythae 
10  urbesque  gentesque  et  Latium  ferox 

regumque  matres  barbarorum  et 
purpurei  metuunt  tyranni, 

iniurioso  ne  pede  proruas 
stantem  columnam,  neu  populus  frequens 
15  ad  arma  cessantis  ad  arma 

concitet  imperiumque  frangat. 

Te  semper  anteit  saeva  Necessitas, 
clavos  trabalis  et  cuneos  manu 

32 


CARMINA  [1,36,4 

gestans  aena,  nee  severus 
20  uncus  abest  liquidumque  plumbum. 

Te  Spes  et  albo  rara  Fides  colit 
velata  panno,  nee  eomitem  abnegat, 
uteumque  mutata  potentis 
veste  domos  inimica  linquis ; 

25  at  volgus  infidum  et  meretrix  retro 

periura  cedit,  diffugiunt  cadis 
cum  faeee  siceatis  amici 
ferre  iugum  pariter  dolosi. 

Serves  iturum  Caesarem  in  ultimos 
30  orbis  Britannos  et  iuvenum  reeens 

examen  Eois  timendum 
partibus  oceanoque  rubro. 

Eheu  eicatricum  et  sceleris  pudet 
fratrumque.     Quid  nos  dura  refugimus 
35  aetas  ?     Quid  intactum  nefasti 

liquimus  ?     Vnde  manum  inventus 

metu  deorum  continuit  ?     Quibus 
pepereit  aris  ?     O  utinam  nova 
incude  diffingas  retunsum  in 
40  Massagetas  Arabasque  ferrum. 

36 

Et  ture  et  fidibus  iuvat 

placare  et  vituli  sanguine  debito 
custodes  Numidae  deos, 

qui  nunc  Hesperia  sospes  ab  ultima 
HOR.  CAR.  —  3  33 


I,  36,  5]  HORATI 

5  caris  inulta  sodalibus, 

nulli  plura  tamen  dividit  oscula 
quam  dulci  Lamiae,  memor 

actae  non  alio  rege  puertiae 
mutataeque  simul  togae. 
lo  Cressa  ne  careat  pulchra  dies  nota, 

neu  promptae  modus  amphorae 

neu  morem  in  Salium  sit  requies  pedum, 
neu  multi  Damalis  meri 

Bassum  Threicia  vincat  amystide, 
IS  neu  desint  epulis  rosae 

neu  vivax  apium  neu  breve  lilium. 
Omnes  in  Damalin  putris 

deponent  oculos,  nee  Damalis  novo 
divelletur  adultero, 
2o  lascivis  hederis  ambitiosior. 

37 

Nunc  est  bibendum,  nunc  pede  libero 
pulsanda  tellus,  nunc  Saliaribus 
ornare  pulvinar  deorum 

tempus  erat  dapibus,  sodales. 

5  Antehac  nefas  depromere  Caecubum 

cellis  avitis,  dum  Capitolio 
regina  dementis  ruinas 
funus  et  imperio  parabat 

contaminato  cum  grege  turpium 
10  morbo  virorum,  quidlibet  impotens 

sperare  fortunaque  dulci 
ebria.     Sed  minuit  furorem 
34 


CARiMlNA  [I,  3S,  8 

vix  una  sospes  navis  ab  ignibus, 
mentemque  lymphatam  Mareotico 
redegit  in  veros  timores 
Caesar,  ab  Italia  volantem 

remis  adurgens,  accipiter  velut 
mollis  columbas  aut  leporem  citus 
venator  in  cam  pis  nivalis 
Haemoniae,  daret  ut  catenis 

fatale  monstrum.     Quae  generosius 
perire  quaerens  nee  nuiliebriter 
expavit  ensem  nee  latentis 
elasse  eita  reparavit  oras  ; 

ausa  et  iaeentem  visere  regiam 
voltu  sereno,  fortis  et  asperas 
tractare  serpentes,  ut  atrum 
corpore  combiberet  venenum, 

deliberata  morte  ferocior, 
saevis  Liburnis  scilicet  invidens 
privata  deduci  superbo 

non  humilis  mulier  triumpho. 

38 

Persicos  odi,  puer,  apparatus  ; 
displicent  nexae  philyra  coronae ; 
mitte  sectari  rosa  quo  locorum 
sera  moretur. 

Simplici  myrto  nihil  adlabores 
sedulus  euro ;  neque  te  ministrum 
dedecet  myrtus  neque  me  sub  arta 
vite  bibentem. 

35 


LIBER   SECVNDVS 


Motum  ex  Metello  consule  civicum 
bellique  causas  et  vitia  et  modos 
ludumque  Fortunae  gravisque 
principum  amicitias  et  arma 

5  nondum  expiatis  uncta  cruoribus, 

periculosae  plenum  opus  aleae, 
tractas  et  incedis  per  ignis 
suppositos  cineri  doloso. 

Paulum  severae  musa  tragoediae 
lo  desit  theatris  ;  mox  ubi  publicas 

res  ordinaris,  grande  munus 
Cecropio  repetes  coturno, 

insigne  maestis  praesidium  reis 
et  consulenti,  Pollio,  curiae, 
15  cui  laurus  aeternos  honores 

Delmatico  peperit  triumpho. 

lam  nunc  minaci  murmure  cornuum 
perstringis  auris,  iani  litui  strepunt, 
iam  fulgor  armorum  fugacis 
20  terret  equos  equitumque  voltus. 

36 


HORATI   CARMINA  [2,  2,  6 

Audire  magnos  iam  videor  duces 
non  indecoro  pulvere  sordidos 
et  cuncta  terrarum  subacta 

praeter  atrocem  animum  Catonis. 

25  Iiino  et  deorum  quisquis  amicior 

Afris  inulta  cesserat  impotens 
tellure  victorum  nepotes 
rettulit  inferias  lugurthae. 

Quis  non  Latino  sanguine  pinguior 
30  campus  sepulcris  impia  proelia 

testatur  auditumque  Medis 
Hesperiae  sonitum  ruinae  ? 

Qui  gurges  aut  quae  flumina  lugubris 
ignara  belli  ?     Quod  mare  Dauniae 
35  non  decoloravere  caedes  ? 

Quae  caret  ora  cruore  nostro  ? 

Sed  ne  relictis,  musa  procax,  iocis 
Ceae  retractes  munera  neniae  ; 
mecum  Dionaeo  sub  antro 
40  quaere  modos  leviore  plectro. 


Nullus  argento  color  est  avaris 
abdito  terris,  inimice  lamnae 
Crispe  Sallusti,  nisi  temperate 
splendeat  usu. 

Vivet  extento  Proculeius  aevo, 
notus  in  fratres  animi  paterni; 

i  G  3  "» S 


2,  2,  7j  HORATI 

ilium  aget  penna  metuente  solvi 
fama  superstes. 

Latins  regnes  avidum  domando 
lo  spiritum  quam  si  Libyam  remotis 

Gadibus  iungas  et  uterque  Poenus 
serviat  uni. 

Crescit  indulgens  sibi  dirus  hydrops, 
nee  sitim  pellit,  nisi  causa  morbi 
15  fugerit  venis  et  aquosus  albo 

corpora  languor. 

Redditum  Cyri  solio  Phraaten 
dissidens  plebi  numero  beatorum 
eximit  Virtus  populumque  falsis 
20  dedoeet  uti 

vocibus,  regnum  et  diadema  tutum 
deferens  uni  propriamque  laurum, 
quisquis  ingentis  oculo  inretorto 
spectat  acervos. 


Aequam  memento  rebus  in  arduis 
servare  mentem,  non  secus  in  bonis 
ab  insolenti  temperatam 
laetitia,  moriture  Delli, 

seu  maestus  omni  tempore  vixeris, 
seu  te  in  remoto  gramine  per  dies 
festos  reclinatum  bearis 
interiore  nota  F'alerni. 
38 


CAKMINA  ,  [2,  4,  6 

Quo  pinus  ingens  albaque  populus 
10  umbram  hospitalem  consociare  amant 

ramis  ?     Quid  obliquo  laborat 
lympha  f ugax  trepidare  rivo  ? 

Hue  vina  et  unguenta  et  nimium  brevis 
flores  amoenae  ferre  iiibe  rosae, 
15  dum  res  et  aetas  et  sororum 

fila  trium  patiuntur  atra. 

Cedes  coemptis  saltibus  et  domo 
villaque  flavus  quam  Tiberis  lavit, 
cedes  et  exstructis  in  altum 
20  divitiis  potietur  heres. 

Divesne  prisco  natus  ab  Inacho 
nil  interest  an  pauper  et  infima 

de  gente  sub  divo  moreris,  ' 

victima  nil  miserantis  Orci. 

25  Omnes  eodem  cogimur,  omnium 

versatur  urna  serius  ocius 

sors  exitura  et  nos  in  aeternum 
exsilium  impositura  cumbae. 


Ne  sit  ancillae  tibi  amor  pudori, 
Xanthia  Phoceu,  prius  insolentem 
serva  Briseis  niveo  colore 
movit  Achillem, 

movit  Aiacem  Telamone  natum 
forma  captivae  dominum  Tecmessae  ; 
39 


2, 4, 7]  .  HORATI 

arsit  Atrides  medio  in  triumpho 
virgine  rapta, 

barbarae  postquam  cecidere  turmae 
lo  Thessalo  victore  et  ademptus  Hector 

tradidit  fessis  leviora  tolli 
Pergama  Grais. 

Nescias  an  te  generum  beati 
Phyllidis  flavae  decorent  parentes; 
15  regium  certe  genus  et  penatis 

maeret  iniquos. 

Crede  non  illam  tibi  de  scelesta 
plebe  dilectam,  neque  sic  fidelem, 
sic  lucro  aversam  potuisse  nasci 
20  matre  pudenda. 

Bracchia  et  voltum  teretisque  suras 
integer  laudo  :  fuge  suspicari 
cuius  octavum  trepidavit  aetas 
claudere  lustrum. 


Nondum  subacta  ferre  iugum  valet 
cervice,  nondum  munia  comparis 
aequare,  nee  tauri  mentis 
in  venerem  tolerare  pondus. 

Circa  virentis  est  animus  tuae 
campos  iuvencae,  nunc  fluviis  gravem 
solantis  aestum,  nunc  in  udo 
ludere  cum  vitulis  salicto 
40 


CARMINA  [2,  6,  lo 


praegestientis.     ToUe  cupidinem 
lo  immitis  uvae  ;  iam  tibi  lividos 

distinguet  autumnus  racemos 
purpureo  varius  colore. 

Iam  te  sequetur  ;  currit  enim  ferox 
aetas,  et  illi  quos  tibi  dempserit 
IS  adponet  annos  ;  iam  proterva 

fronte  petet  Lalage  maritum, 

dilecta  quantum  non  Pholoe  fugax, 
non  Chloris,  albo  sic  umero  nitens 
ut  pura  nocturno  renidet 
20  luna  mari,  Cnidiusve  Gyges, 

quern  si  puellarum  insereres  chore, 
mire  sagacis  falleret  hospites 
discrimen  obscurum  solutis 
crinibus  ambiguoque  voltu. 


Septimi,  Gadis  aditure  mccum  et 
Cantabrum  indoctum  iuga  ferre  nostra  et 
barbaras  Syrtis,  ubi  Maura  semper 
aestuat  unda : 

S  Tibur  Argeo  positum  colono 

sit  meae  sedes  utinam  senectae, 
sit  modus  lasso  maris  et  viarum 
militiaeque. 

Vnde  si  Parcae  prohibent  iniquae, 
10  dulce  pellitis  ovibus  Galaesi 

41 


2,  6,  iij  HORATI 

flumen  et  regnata  petam  Laconi 
rura  Phalantho. 

Ille  terrarum  mihi  praeter  omnis 
angulus  ridet,  ubi  non  Hymetto 
IS  mella  decedunt  viridique  certat 

baca  Venafro ; 

ver  ubi  longum  tepidasque  praebet 
luppiter  brumas  et  amicus  Anion 
fertili  Baccho  minimum  Falernis 
20  invidet  uvis. 

Ille  te  mecum  locus  et  beatae 
postulant  arces,  ibi  tu  calentem 
debita  sparges  lacrima  favillam 
vatis  amici. 


O  saepe  mecum  tempus  in  ultimum 
deducte  Bruto  militiae  duce, 
quis  te  redonavit  Quiritem 
dis  patriis  Italoque  caelo, 

S  Pompei,  meorum  prime  sodalium, 

cum  quo  morantem  saepe  diem  mero 
fregi  coronatus  nitentis 
malobathro  Syrio  capillos  ? 

Tecum  Philippos  et  celerem  fugam 
10  sensi,  relicta  non  bene  parmula, 

cum  fracta  virtus  et  minaces 
turpe  solum  tetigere  mento. 
42 


CAR  M  IN  A  [2,  8,  ic 

Seel  mc  per  hostis  Mercurius  celer 
denso  paventem  sustulit  acre  ; 
15  te  rursus  in  bellum  resorbens 

unda  fretis  tulit  aestuosis. 

Ergo  obligatam  redde  lovi  dapem, 
longaque  fessum  militia  latus 
depone  sub  lauru  mea,  nee 
20  parce  cadis  tibi  destinatis. 

Oblivioso  levia  Massico 
ciboria  exple,  funde  capacibus 
unguenta  de  conchis.     Quis  udo 
deproperare  apio  coronas 

25  curatve  myrto  ?     Quern  Venus  arbitrum 

dicet  bibendi  ?     Non  ego  sanius 
bacchabor  P^donis  ;  recepto 
dulce  mihi  furere  est  amico. 


8 


Vila  si  iuris  tibi  peierati 
poena,  Barine,  nocuisset  umquam, 
dente  si  nigro  fieres  vel  uno 
turpior  ungui, 


5  crederem  ;  sed  tu  simul  obligasti 

perfidum  votis  caput,  enitescis 
pulchrior  multo,  iuvenumque  prodis 
publica  cura. 

Expedit  matris  cineres  opertos 
IC  fallere  et  toto  taciturna  noctis 

43 


2,  ii,  II]  HORATI 

signa  cum  caelo  gelidaque  divos 
morte  carentis. 

Ridet  hoc,  inquam,  Venus  ipsa,  rident 
simplices  Nymphae  ferus  et  Cupido, 
15  semper  ardentis  acuens  sagittas 

cote  cruenta. 

Adde  quod  pubes  tibi  crescit  omnis, 
servitus  crescit  nova,  nee  priores 
impiae  tectum  dominae  relinquunt, 
20  saepe  minati. 

Te  suis  matres  metuunt  iuvencis, 
te  senes  parci  miseraeque  nuper 
virgines  nuptae,  tua  ne  retardet 
aura  maritos. 


Non  semper  imbres  nubibus  hispidos 
manant  in  agros  aut  mare  Caspium 
vexant  inaequales  procellae 
usque,  nee  Armeniis  in  oris, 

5  amice  Valgi,  stat  glacies  iners 

mensis  per  omnis  aut  Aquilonibus 
querceta  Gargani  laborant 
et  foliis  viduantur  orni : 

tu  semper  urges  flebilibus  modis 
10  Mysten  ademptum,  nee  tibi  Vespero 

surgente  decedunt  amores 
nee  rapidum  fugiente  solem. 
44 


CARMINA  [2,  10,  14 

At  non  ter  aevo  functus  amabilem 
ploravit  omnis  Antilochum  senex 
15  annos,  nee  impubeni  parentes 

Troilon  aut  Phrygiae  sorores 

flevere  semper  :  desine  mollium 
tandem  querellarum,  et  potius  nova 
cantemus  August!  tropaea 
20  Caesaris  et  rigidum  Niphaten 

Medumque  flumen  gentibus  additum 
victis  minores  volvere  vertices, 
\      intraque  praescriptum  Gelonos 
\     exiguis  equitare  campis.    ^ 


10 

Rectius  vives,  Licini,  neque  altum 
semper  urgendo  neque,  dum  procellas 
cautus  horrescis,  nimium  premendo 
litus  iniquum. 

5  Auream  quisquis  mediocritatem 

diligit,  tutus  caret  obsoleti 
sordibus  tecti,  caret  invidenda 
sobrius  aula. 

Saepius  ventis  agitatur  ingens 
10  .      pin  us  et  celsae  graviore  casu 

decidunt  turres  feriuntque  summos 
fulgura  montis. 

Sperat  infestis,  metuit  secundis 
alteram  sortem  bene  praeparatum 
45 


2,  lo,  15]  iiuR^vn 

15  pectus.     Informis  hiemes  reducit 

luppiter,  idem 

submovet ;  non,  si  male  nunc,  et  olim 
sic  erit ;  quondam  cithara  tacentem 
suscitat  musam  neque  semper  arcum 
20  tendit  Apollo. 

Rebus  angustis  animosus  atque 
fortis  appare  ;  sapienter  idem 
contrahes  vento  nimium  secundo 
turgida  vela. 


II 


Quid  bellicosus  Cantaber  et  Scythes, 
Hirpine  Ouincti,  cogitet  Hadria 
divisus  obiecto,  remittas 

quaerere  nee  trepides  in  usum 

5  poscentis  aevi  pauca.     Fugit  retro 

levis  iuventas  et  decor,  arida 
pellente  lascivos  amores 

canitie  facilemque  somnum. 

Non  semper  idem  floribus  est  honor 
10  vernis,  neque  uno  luna  rubens  nitet 

voltu.     Quid  aeternis  minorem 
consiliis  animum  fatigas  .-• 

Cur  non  sub  alta  vel  platano  vel  hac 
pinu  iacentes  sic  temere  et  rosa 
15  canos  odorati  capillos, 

dum  licet,  Assyriaque  nardo 
46 


CARMINA  [2,  12,  i8 

'potamus  uncti  ?     Dissipat  Euhius 
curas  edacis.     Quis  puer  ocius 
restinguet  ardentis  Falerni 
20  pocula  praetereunte  lympha  ? 

Quis  devium  scortum  eliciet  domo 
Lyden  ?     Eburna  die  age  cum  lyra 
maturet,  in  eomptum  Laeaenae 
more  comam  religata  nodum. 

12 

Nolis  longa  ferae  bella  Numantiae 
nee  durum  Hannibalem  nee  Siculum  mare 
Poeno  purpureum  sanguine  mollibus 
aptari  citharae  modis, 

5  nee  saevos  Lapithas  et  nimium  mero 

Hylaeum  domitosque  Herculea  manu 
Telluris  iuvenes,  unde  periculum 
fulgens  contremuit  domus 

Saturni  veteris  ;  tuque  pedestribus 
10  dices  historiis  proelia  Caesaris, 

Maecenas,  melius  ductaque  per  vias 
regum  colla  minacium. 

Me  dulcis  dominae  Musa  Licymniae 
cantus,  me  voluit  dicere  lucidum 
15  fulgentis  oculos,  et  bene  mutuis 

fidum  pectus  amoribus ; 

quam  nee  ferre  pedem  dedecuit  choris 
nee  certare  ioco  nee  dare  bracchia 

47 


2,  12,  19]  HORATI 

ludentem  nitidis  virginibus  sacro 
2o  Dianae  Celebris  die. 

Num  tu  quae  tenuit  dives  Achaemenes 
aut  pinguis  Phrygiae  Mygdonias  opes 
permutare  velis  crine  Licymniae, 
plenas  aut  Arabum  domos, 

25  cum  flagrantia  detorquet  ad  oscula 

cervicem,  aut  facili  saevitia  negat 
quae  poscente  magis  gaudeat  eripi, 
interdum  rapere  occupet? 

Ille  et  nefasto  te  posuit  die, 
quicumque  primum,  et  sacrilega  manu 
produxit,  arbos,  in  nepotum 

perniciem  opprobriumque  pagi; 

5  ilium  et  parentis  crediderim  sui 

fregisse  cervicem  et  penetralia 
sparsisse  nocturno  cruore 
hospitis;  ille  venena  Colcha 

et  quicquid  usquam  concipitur  nefas 
10  tractavit,  agro  qui  statuit  meo 

te  triste  lignum,  te  caducum 
in  domini  caput  immerentis. 

Quid  quisque  vitet,  numquam  homini  satis 
cautum  est  in  horas.     Navita  Bosporum 
15  Poenus  perhorrescit  neque  ultra 

caeca  timet  aliunde  fata ; 

48 


CARMINA  [2,  14,  i 

miles  sagittas  et  celerem  fugam 
Parthi,  catenas  Parthus  et  Italum 
robur  :  sed  improvisa  leti 
20  vis  rapuit  rapietque  gentis. 

Quam  paene  furvae  regna  Proserpinae 
et  iudicantem  vidimus  Aeacum 
sedesque  discriptas  piorum  et 
Aeoliis  fidibus  querentem 

25  Sappho  puellis  de  popularibus, 

et  te  sonantem  plenius  aureo, 
Alcaee,  plectro  dura  navis, 
dura  fugae  mala,  dura  belli, 

Vtrumque  sacro  digna  silentio 
30  mirantur  umbrae  dicere  ;  sed  magis 

pugnas  et  exactos  tyrannos 

densum  umeris  bibit  aure  volgus. 

Quid  mirum,  ubi  illis  carminibus  stupens 
demittit  atras  belua  centiceps 
35  auris  et  intorti  capillis 

.  Eumenidum  recreantur  angues  ? 

Quin  et  Prometheus  et  Pelopis  parens 
dulci  laborem  decipitur  sono, 
nee  curat  Orion  leones 
40  aut  timidos  agitare  lyncas. 

Eheu  fugaces,  Postume,  Postume, 
labuntur  anni,  nee  pietas  moram 

HOR.  CAR.  —  4  49 


2,  14,  3]  HORATI 

rugis  et  instanti  senectae 
adferet  indomitaeque  morti, 

5  non  si  trecenis  quotquot  eunt  dies, 

amice,  places  inlacrimabilem 
Plutona  tauris,  qui  ter  amplum 
Geryonen  Tityonque  tristi 

compescit  vmda,  scilicet  omnibus, 
lo  quicumque  terrae  munere  vescimur, 

enaviganda,  sive  reges 
sive  inopes  erimus  coloni. 

Frustra  cruento  Marte  carebimus 
fractisque  rauci  fluctibus  Hadriae, 
15  frustra  per  autumnos  nocentem 

corporibus  metuemus  Austrum. 

Visendus  ater  flumine  languido 
Cocytos  errans  et  Danai  genus 
infame  damnatusque  longi 
20  Sisyphus  Aeolides  laboris.    ■ 

I    Linquenda  tellus  et  domus  et  placens 
I    uxor,  neque  harum  quas  colis  arborum 
te  praeter  invisas  cupressos 

ulla  brevem  dominum  sequetur. 

25  Absumet  heres  Caecuba  dignior 

servata  centum  clavibus  et  mero 
tinguet  pavimentum  superbo, 
pontificum  potiore  cenis. 


50 


CARMINA  [2,  i6,  6 

« 

lam  pauca  aratro  iugera  regiae 
moles  relinquent ;  undique  latins 
extenta  visentur  Lucrino 

stagna  lacu,  platanusque  caelebs 

5  evincet  ulmos  ;  turn  violaria  et 

myrtus  et  omnis  copia  narium 
spargent  olivetis  odorem 
fertilibus  domino  priori ; 

tum  spissa  ramis  laurea  fervidos 
10  excludet  ictus.     Non  ita  Romuli 

praescriptum  et  intonsi  Catonis 
auspiciis  veterumque  norma. 

Privatus  illis  census  erat  brevis, 
commune  magnum  ;  nulla  decempedis 
15  metata  privatis  opacam 

porticus  excipiebat  Arcton, 

nee  fortuitum  spernere  caespitem 
leges  sinebant,  oppida  publico 
sumptu  iubentes  et  deorum 
20  templa  novo  decorare  saxo. 

16 

Otium  divos  rogat  in  patenti 
prensus  Aegaeo,  simul  atra  nubes 
condidit  lunam  neque  c6rta  fulgent 
sidera  nautis ; 

5  otium  bello  furiosa  Thrace, 

otium  Medi  pharetra  decori, 
51 


2,  1 6,  7]  HORATI 

Grosphe,  non  gemmis  neque  purpura  ve- 
nale  neque  auro. 

Non  enim  gazae  neque  consularis 
10  submovet  lictor  miseros  tumultus 

mentis  et  curas  laqueata  circum 
tecta  volantis. 

Vivitur  parvo  bene  cui  paternum 
splendet  in  mensa  tenui  salinum 
15  nee  levis  somnos  timor  aut  cupido 

sordidus  aufert. 

Quid  brevi  fortes  iaculamur  aevo 
multa  ?     Quid  terras  alio  calentis 
sole  mutamus  ?     Patriae  quis  exsul 
2c  se  quoque  f  ugit  ? 

Scandit  aeratas  vitiosa  navis 
Cura  nee  turmas  equitum  relinquit, 
ocior  cervis  et  agente  nimbos 
ocior  Euro. 

25  Laetus  in  praesens  animus  quod  ultra  est 

oderit  curare,  et  amara  lento 
temperet  risu  :  nihil  est  ab  omni 
parte  beatum. 

Abstulit  clarum  cita  mors  Achillem, 
3c  longa  Tithonum  minuit  senectus, 

et  mihi  forsan  tibi  quod  negarit 
porriget  hora. 

Te  greges  centum  Sfculaeque  circum 
mugiunt  vaccae,  tibi  tollit  hinnitura 

52 


CARMINA  [2,17,22 

35  apta  quadrigis  equa,  te  bis  Afro 

murice  tinctae 

vestiunt  lanae  :  mihi  parva  rura  et 
spiritum  Graiae  tenuem  Camenae 
Parca  non  mendax  dedit  et  malignum 
40  spernere  volgus. 

17 

Cur  me  querellis  exanimas  tuis  ? 
Nee  dis  amicum  est  nee  mihi  te  prius 
obire,  Maecenas,  mearum 

grande  decus  columenque  rerum, 

5  A,  te  meae  si  partem  animae  rapit 

maturior  vis,  quid  moror  altera, 
nee  carus  aeque  nee  superstes 
integer?     Ille  dies  utramque 

ducet  ruinam.     Non  ego  perfidum 
10  dixi  sacramentum  :  ibimus,  ibimus, 

utcumque  praecedes,  supremum 
carpere  iter  comites  parati. 

Me  nee  Chimaerae  spiritus  igneae 
nee,  si  resurgat,  centimanus  Gyas 
15  divellet  umquam  ;  sie  potenti 

lustitiae  placitumque  Pareis. 

Seu  Libra  seu  me  Scorpios  adspicit 
formidulosus,  pars  violentior 
natalis  horae,  seu  tyrannus 
20  Hesperiae  Caprieornus  undae, 

utrumque  nostrum  incredibili  modo 
eonsentit  astrum  :  te  lovis  impio 
53 


2,  17,  23]  HORATI 

tutela  Saturno  refulgens 
eripuit  volucrisque  fati 

25  tardavit  alas,  cum  populus  frequens 

laetum  theatris  ter  crepuit  sonum  ; 
me  truncus  inlapsus  cerebro 
sustulerat,  nisi  Faunus  ictum 

dextra  levasset,  Mercurialium 
30  custos  virorum.     Reddere  victimas 

aedemque  votivam  memento ; 
nos  humilem  feriemus  agnam. 

18 

Non  ebur  neque  aureum 

mea  renidet  in  domo  lacunar, 
non  trabes  Hymettiae 

premunt  columnas  ultima  recisas 
5  Africa,  neque  Attali 

ignotus  heres  regiam  occupavi, 
nee  Laconicas  mihi 

trahunt  honestae  purpuras  clientae  ; 
at  fides  et  ingeni 
10  benigna  vena  est,  pauperemque  dives 

me  petit :  nihil  supra 

deos  lacesso  nee  potentem  amicum 
largiora  flagito, 

satis  beatus  unicis  Sabinis. 
15  Truditur  dies  die 

novaeque  pergunt  interire  lunae : 
tu  secanda  marmora 

locas  sub  ipsum  funus,  et  sepulcri 
54 


CARMINA  [2,  I9»  6 

immemor  struis  domos, 
20  marisque  Bais  obstrepentis  urges 

submovere  litora, 

parum  locuples  continente  ripa. 
Quid  quod  usque  proximos 
revellis  agri  terminos  et  ultra 
25  limites  clientium 

salis  avarus  ?     Pellitur  paternos 
in  sinu  ferens  deos 

et  uxor  et  vir  sordidosque  natos. 
Nulla  certior  tamen 
30  rapacis  Orci  fine  destinata 

aula  divitem  manet 

erum.     Quid  ultra  tendis  ?     Aequa  tellus 
pauperi  recluditur 

regumque  pueris,  nee  satelles  Orci 
35  callidum  Promethea 

revexit  auro  captus.     Hie  superbum 
Tantalum  atque  Tantali 

genus  coercet,  hie  levare  functum 
pauperem  laboribus 
40  vocatus  atque  non  vocatus  audit. 


^9 

Bacchum  in  remotis  carmina  rupibus 
vidi  docentem,  credite  posteri, 
Nymphasque  discentis  et  auris 
capripedum  Satyrorum  acutas. 

Euhoe,  recenti  mens  trepidat  metu 
plenoque  Bacchi  pectore  turbidum 

55 


2,  19,  7]  HORATI 

laetatiir ;  euhoe,  parce  Liber, 
parce  gravi  metuende  thyrsoi 

Fas  pervicacis  est  mihi  Thyiadas 
10  vinique  fontem  lactis  et  uberes 

cantare  rivos  atque  truncis 
lapsa  cavis  iterare  mella ; 

fas  et  beatae  coniugis  additum 
stellis  honorem  tectaque  Penthei 
15  disiecta  non  leni  ruina 

Thracis  et  exitium  Lycurgi. 

Tu  flectis  amnis,  tu  mare  barbarum, 
tu  separatis  uvidus  in  iugis 
nodo  coerces  viperino 
20  Bistonidum  sine  fraude  crinis. 

Tu,  cum  parentis  regna  per  arduum 
cobors  Gigantum  scanderet  impia, 
Rhoetum  retorsisti  leonis 
unguibus  horribilique  mala, 

25  quamquam  choreis  aptior  et  iocis 

ludoque  dictus  non  sat  idoneus 
pugnae  ferebaris  ;  sed  idem 
pacis  eras  mediusque  belli. 

Te  vidit  insons  Cerberus  aureo 
30  cornu  decorum,  Icniter  atterens 

caudam,  et  recedentis  trilingui 
ore  pedes  tetigitque  crura. 


56 


CARMINA  [2,  20,  24 


20 


Non  usitata  nee  tenui  ferar 
penna  biformis  per  liquidum  aethera 
vates,  neque  in  terris  morabor 
longius,  invidiaque  maior 

5  urbis  relinquam.      Non  ego  pauperum 

sanguis  parentum,  non  ego  quern  vocas, 
dilecte  Maecenas,  obibo, 
nee  Stygia  cohibebor  unda. 

lam  iam  residunt  cruribus  asperae 
10  pelles  et  album  mutor  in  alitem 

superne  nascunturque  leves 
per  digitos  umerosque  plumae. 

Iam  Daedaleo  notior  Icaro 
visam  gementis  litora  Bospori 
15  Syrtisque  Gaetulas  canorus 

ales  Hyperboreosque  campos. 

Me  Colchus  et  qui  dissimulat  metum 
Marsae  cohortis  Dacus  et  ultimi 
noscent  Geloni,  me  peritus 
20  discet  Hiber  Rhodanique  potor. 

Absint  inani  funere  neniae 
luctusque  turpes  et  querimoniae ; 
compesce  clamorem  ac  sepulcri 
mitte  supervacuos  honores. 


57 


LIBER  TERTIVS 


Odi  profanum  volgus  et  arceo. 
Favete  Unguis  !     Carmina  non  prius 
audita  Musarum  sacerdos 
virginibus  puerisque  canto. 

5  Regum  timendorum  in  proprios  greges, 

reges  in  ipsos  imperium  est  lovis, 
clari  Giganteo  triumpho, 
cuncta  supercilio  moventis. 

Est  ut  viro  vir  latius  ordinet 
lo  arbusta  sulcis,  hie  generosior 

descendat  in  Campum  petitor, 
moribus  hie  meliorque  fama 

contendat,  illi  turba  clientium 
sit  maior  :  aequa  lege  Neeessitas 
15  sortitur  insignis  et  imos, 

omne  capaxmovet  urna  nomen. 

Destrietus  ensis  cui  super  impia 
cervice  pendet,  non  Sieulae  dapes 
duleem  elaborabunt  saporem, 
20  non  avium  eitharaeque  eantus 

58 


HORATI   CARMINA  [3,  i,  48 

somnum  reducent ;  somnus  agrestium 
lenis  virorum  non  humilis  domos 
fastidit  umbrosamque  ripam, 
non  zephyris  agitata  tempe. 

25  Desiderantem  quod  satis  est  neque 

tumultuosum  sollicitat  mare 
nee  saevos  Arcturi  cadentis 
impetus  aut  orientis  Haedi, 

non  verberatae  grandine  vineae  • 
30  fundusque  mendax,  arbore  nunc  aquas 

culpante,  nunc  torrentia  agros 
sidera,  nunc  hiemes  iniquas. 

Contracta  pisces  aequora  sentiunt 
iactis  in  altum  molibus ;  hue  frequens 
35  caementa  demittit  redemptor 

cum  famulis  dominusque  terrae 

fastidiosus  :  sed  timor  et  minae 
scandunt  eodem  quo  dominus,  neque 
decedit  aerata  triremi  et 
40  post  equitem  sedet  atra  Cura. 

Quod  si  dolentem  nee  Phrygius  lapis 
nee  purpurarum  sidere  clarior 
delenit  usus  nee  Falerna 

vitis  Achaemeniumque  costum, 

45  cur  invidendis  postibus  et  novo 

sublime  ritu  moliar  atrium  ? 
Cur  valle  permutem  Sabina 
divitias  operosiores  ? 
59 


3,  2,  I J  HORATI 


Angustam  amice  pauperiem  pati 
robustus  acri  militia  puer 
condiscat,  et  Parthos  ferocis 
vexet  eques  metuendus  hasta, 

5  vitamque  sub  divo  et  trepidis  agat 

in  rebus ;  ilium  ex  moenibus  hosticis 
matrona  bellantis  tyranni 
prospiciens  et  adulta  virgo 

suspiret,  eheu,  ne  rudis  agminum 
lo  sponsus  lacessat  regius  asperum 

tactu  leonem,  quem  cruenta 
per  medias  rapit  ira  caedes. 

Dulce  et  decorum  est  pro  patria  mori 
mors  et  fugacem  persequitur  virum 
15  nee  parcit  imbellis  iuventae 

poplitibus  timidoque  tergo. 

Virtus  repulsae  nescia  sordidae 
intaminatis  fulget  honoribus, 
nee  sumit  aut  ponit  securis 
20  arbitrio  popularis  aurae ; 

virtus  recludens  immeritis  mori 

caelum  negata  temptat  iter  via, 

coetusque  volgaris  et  udam 

spernit  humum  fugiente  penna, 

25  Est  et  fideli  tuta  silentio 

merccs.     Vetabo  qui  Cereris  sacrum 
volgarit  arcanae  sub  isdem 

sit  trabibus  fragilemque  mecum 
60 


CARMINA  [3,  3,  22 


solvat  phaselon  :  saepe  Diespiter 
30  neglectus  incesto  addidit  integrum; 

raro  antecedentem  scelestum 
deseruit  pede  Poena  claudo. 


3 


(^'  „. 


lustLim  et  tenacem  propositi  viriim 
noil  civium  ardor  prava  iubentium, 
non  voltus  instantis  tyranni 

mente  quatit  solida,  neque  Auster. 

5  dux  inquieti  turbidus  Hadriae, 

nee  fulminantis  nfagna  manus  lovis.: 
si  fractus  inlabatur  orbis, 
impavidum  ferient  ruinae. 

Hac  arte  Pollux  et  vagus  Hercules 
10  enisus  arcis  attigit  igneas, 

quos  inter  Augustus  recumbens 
purpureo  bibet  ore  nectar ; 

hac  te  merentem,  Bacche  pater,  tuae 

vexere  tigres  indocili  iugum 

iz  collo  trahentes  ;   hac  Ouirinus 

f  . 

Martis  equis  Acheronta  fugit, 

gratum  elocuta  consiliantibus 
lunone  divis  :  '  Ilion,  Ilion 
fatalis  incestusque  iudex 
20  et  niulier  pcregrina  vertit 

in  pulverem,  ex  quo  destituit  deos 
mercede  pacta  Laoniedon  niihi 

61  y 


J»  J 


,  23]  HORATI 


castaeque  damnatum  Minervae 
cum  populo  et  duce  fraudulento. 

25  lam  nee  Laeaenae  splendet  adulterae 

famosiis  hospes  nee  Priami  domus 
periura  pugnaeis  Aehivos 
Heetoreis  opibiis  refringit, 

nostrisque  duetum  seditionibus 
30  helium  resedit :  protinus  et  gravis 

iras  et  invisum  nepotem, 

Troica  quern  peperit  sacerdos, 

Marti  redonabo ;  ilium  ego  lucidas 
inire  sedes,  discere  nectaris 
35  sucos  et  adscribi  quietis 

ordinibus  patiar  deorum. 

Dum  longus  inter  saeviat  I  lion 
Romamque  pontus,  qualibet  exsules 
in  parte  regnanto  beati ; 
40  dum  Priami  Paridisque  busto 

insultet  armentum  et  catulos  ferae 
celent  inultae,  stet  Capitolium 
fulgens  triumphatisque  possit 
Roma  ferox  dare  iura  Medis; 

45  horrenda  late  nomen  in  ultimas 

extendat  oras,  qua  medius  liquor 
secernit  Europen  ab  Afro, 
qua  tumidus  rigat  arva  Nilus. 

Aurum  inrepertum  et  sic  melius  situm, 
50  cum  terra  celat,  spernere  fortior 

62 


55 


CARMINA  [3.  4-  4 

quam  cogere  humanos  in  usus 
omne  sacrum  rapiente  dextra, 

quicumque  mundo  terminus  obstitit, 
hunc  tanget  armis,  visere  gestiens 
qua  parte  debacchentur  ignes, 
qua  nebulae  pluviique  rores. 


Sed  bellicosis  fata  Quiritibus 
hac  lege  dico,  ne  nimium  pii 
rebusque  fidentes  avitae 
60  tecta  velint  reparare  Troiae. 

Troiae  renascens  alite  lugubri 
fortuna  tristi  clade  iterabitur, 
ducente  victricis  catervas 
coniuge  me  lovis  et  sorore. 

65  Ter  si  resurgat  murus  aeneus 

auctore  Phoebo,  ter  pereat  meis 
excisus  Argivis,  ter  uxor 

capta  virum  puerosque  ploret.' 

Non  hoc  iocosae  conveniet  lyrae  : 
70  quo,  musa,  tendis  ?     Desine  pervicax 

referre  sermones  deorum  et 
magna  modis  tenuare  parvis. 


Descende  caelo  et  die  age  tibia 
regina  longum  Calliope  melos, 
seu  voce  nunc  mavis  acuta, 
seu  fidibus  citharave  Phoebi. 
63 


3,  4,  5]  HORATI 

5  Auclitis,  a^  nie  ludit  amabilis 

insania  ?     Audire  et  videor  pios 
errare  per  lucos,  amoenae 

quos  et  aquae  subeunt  et  aurae. 

Me  fabulosae  Volture  in  Apulo 
lo  nutricis  extra  limina  PuUiae 

ludo  fatigatumque  somno 

fronde  nova  puerum  palumbes 

texere,  mirum  quod  foret  omnibus, 
quicumque  celsae  nidum  Acherontiae 
15  saltusque  Bantinos  et  arvum 

pingue  tenent  humilis  Forenti, 

ut  tuto  ab  atris  corpore  viperis 
dormirem  et  ursis,  ut  premerer  sacra 
lauroque  conlataque  myrto, 
20  non  sine  dis  animosus  infans. 

Vester,  Camenae,  vester  in  arduos 
tollor  Sabinos,  seu  mihi  frigidum 
Praeneste  seu  Tibur  supinum 
seu  liquidae  placuere  Baiae. 

25  Vestris  amicum  fontibus  et  choris 

non  me  Philippis  versa  acies  retro, 
devota  non  exstinxit  arbor, 
nee  Sicula  Palinurus  unda. 

Vtcumque  mecum  vos  eritis,  libens 
30  insanientem  navita  Bosporum 

temptabo  et  urentis  harenas 
litoris  Assyrii  viator; 
64 


CARMINA  [3,  4,  be 

visam  Britannos  hospitibus  feros 
et  laetum  equino  sanguine  Concanum, 
35  visam  pharetratos  Gelonos 

et  Scythicum  inviolatus  amnem, 

Vos  Caesarem  altum,  militia  simul 
fessas  cohortis  abdidit  oppidis, 
finire  quaerentem  labores 
40  Pierio  recreatis  antro. 

Vos  lene  consilium  et  datis  et  dato 
gaudetis,  almae.      Scimus  ut  impios 
Titanas  immanemque  turbam 
fulmine  sustulerit  caduco 

45  qui  terram  inertem,  qui  mare  temperat 

ventosum  et  urbis  regnaque  tristia 
divosque  mortalisque  turmas 
imperio  regit  unus  aequo. 

Magnum  ilia  terrorem  intulerat  lovi 
50  fidens  iuventus  horrida  bracchiis, 

fratresque  tendentes  opaco 
Pelion  imposuisse  Olympo. 

Sed  quid  Typboeus  et  validus  Mimas, 
aut  quid  minaci  Porphyrion  statu, 
55  quid  Rhoetus  evolsisque  truncis 

Enceladus  iaculator  audax 

contra  sonantem  Palladis  aegida 
possent  ruentes  ?     Hinc  avidus  stetit 
Volcanus,  hinc  matrona  luno  et 
5o  numquam  umeris  positurus  arcum, 

HOR.  CAR.  —  5  65 


3.4,6i]  HORATI 

qui  rore  puro  Castaliae  lavit 
crinis  solutos,  qui  Lyciae  tenet 
dumeta  natalemque  silvam, 
Delias  et  Patareus  Apollo. 

65  Vis  consili  expers  mole  ruit  sua : 

vim  temperatam  di  quoque  provehunt 
in  maius  ;  idem  odere  viris 
omne  nefas  animo  moventis. 

Testis  mearum  centimanus  Gyas 
70  sententiarum,  notus  et  integrae 

temptator  Orion  Dianae, 
virginea  domitus  sagitta. 

Iniecta  monstris  Terra  dolet  suis, 
maeretque  partus  fulmine  luridum 
75  missos  ad  Orcum  ;  nee  peredit 

impositam  celer  ignis  Aetnen, 

incontinentis  nee  Tityi  iecur 
reliquit  ales,  nequitiae  additus 
custos ;  amatorem  trecentae 
80  Pirithoum  cohibent  catenae. 


Caelo  tonantem  credidimus  lovem 
regnare  :  praesens  divus  habebitur 
Augustus  adiectis  Britannis 
imperio  gravibusque  Persis. 

Milesne  Crassi  coniuge  barbara 
turpis  maritus  vixit  et  hostium 
66 


CARMINA  [3,  5'  34 

(pro  curia  inversique  mores!) 
consenuit  socerorum  in  armis, 

sub  rege  Medo  Marsus  et  Apulus, 
10  anciliorum  et  nominis  et  togae 

oblitus  aeternaeque  Vestae, 
incolumi  love  et  urbe  Roma? 

Hoc  caverat  mens  provida  Reguli 
dissentientis  condicionibus 
15  foedis  et  exemplo  trahenti 

perniciem  veniens  in  aevum, 

si  non  periret  immiserabilis 
captiva  pubes.     *  Signa  ego  Punicjs 
adfixa  delubris  et  arma 
20  militibus  sine  caede  '  dixit 

'  derepta  vidi ;  vidi  ego  civium 
retorta  tergo  bracchia  iibero 
portasque  non  clausas  et  arva 
Marte  coli  populata  nostro. 

25  Aiiro  repensus  scilicet  acrior 

miles  redibit.     Flagitio  additis 

damnum.     Neque  amissos  colores 
lana  refert  medicata  fuco, 

nee  vera  virtus,  cum  semel  excidit, 
30  curat  reponi  deterioribus. 

Si  pugnat  extricata  densis 
cerva  plagis,  erit  ille  fortis 

qui  perfidis  se  credidit  hostibus, 
et  Marte  Poenos  proteret  altero 
67 


3.  V  35]  HORATI 

35  qui  lora  restrictis  lacertis 

sensit  iners  timuitque  mortem. 

Hie,  imde  vitam  sumeret  inscius, 
pacem  duello  miscuit.     O  pudor ! 
O  magna  Carthago,  probrosis 
40  altior  Italiae  ruinis  ! ' 

Fertur  pudicae  coniugis  osculum 
parvosque  natos  ut  capitis  minor 
ab  se  removisse  et  virilem 
torvus  humi  posuisse  voltum, 

45  donee  labantis  consilio  patres 

firmaret  auctor  numquam  alias  date, 
interque  maerentis  amicos 
egregius  properaret  exsul. 

Atqui  sciebat  quae  sibi  barbarus 
50  tortor  pararet  :  non  aliter  tamen 

dimovit  obstantis  propinquos 
et  populum  reditus  morantem 

quam  si  clientum  longa  negotia 
diiudicata  lite  relinqueret, 
55  ^         tendens  Venafranos  in  agros 

aut  Lacedaemonium  Tarentum„ 


Delicta  maiorum  immeritus  lues, 
Romane,  donee  templa  refeceris 
aedisque  labentis  deorum  et 
foeda  nigro  simulacra  fumo. 
68 


CARMINA 

5  Dis  te  minorem  quod  geris,  imperas : 

hinc  omne  principium,  hue  refer  exitum. 
Di  multa  neglecti  dederunt 
Hesperiae  mala  luctuosae. 

lam  bis  Monaeses  et  Pacori  manus 
lo  non  auspicates  contudit  impetus 

nostros  et  adiecisse  praedam 
torquibus  exiguis  renidet. 

Paen6  occupatam  seditionibus 
delevit  urbem  Dacus  et  Aethiops, 
15  hie  elasse  formidatus,  ille 

missilibus  melior  sagittis. 

Fecunda  eulpae  saecula  nuptias 
primum  inquinavere  et  genus  et  domos: 
.  hoe  fonte  derivata  elades 
20  in  patriam  populumque  fluxit. 

Motus  doeeri  gaudet  lonieos 
matura  virgo  et  fingitur  artibus, 
iam  nune  et  incestos  amores 
de  tenero  meditatur  ungui ; 

25  mox  iuniores  quaerit  adulteros 

inter  mariti  vina,  neque  eligit 
eui  donet  impermissa  raptim 
gaudia  luminibus  remotis, 

sed  iussa  eoram  non  sine  eonscio 
30  surgit  marito,  seu  voeat  institor 

seu  navis  Hispanae  magister, 
dedecorum  pretiosus  emptor. 
69 


3,  6,  33-]  ^  HORATI 

Non  his  inventus  orta  parentibus 
infecit  aequor  sanguine  Punico, 
35  Pyrrhumque  et  ingentem  cecidit 

Antiochum  Hannibalemque  dirum, 

sed  rusticorum  mascula  militum 
proles,  Sabellis  docta  ligonibus 
versare  glaebas  et  severae 
40  matris  ad  arbitrium  recisos 

portare  fustis,  sol  ubi  montium 
mutaret  umbras  et  iuga  demeret 
bobus  fatigatis,  amicum 

tempus  agens  abeunte  curru. 

45  Damnosa  quid  non  imminuit  dies? 

Aetas  parentum,  peior  avis,  tulit 
nos  nequiores,  mox  daturos 
progeniem  vitiosiorem. 


Quid  fles,  Asterie,  quem  tibi  candidi 
primo  restituent  vere  Favonii 
Thyna  merce  beatum, 
constantis  iuvenem  iide, 

S  Gygen  ?     Ille  Notis  actus  ad  Oricum 

post  insana  Caprae  sidera  frigidas 
noctis  non  sine  multis 
insomnis  lacrimis  agit. 

Atqui  sollicitae  nuntius  hospitae, 
10  suspirare  Chloen  ct  miseram  tuis 

70 


CARMINA  [3,  8,  4 

dicens  ignibus  uri, 

temptat  mille  vafer  modis. 

Vt  Proetum  mulier  perfida  credulum 
falsis  impulerit  criminibus  nimis 
15  casto  Bellerophontae 

maturare  necem  refert ; 

narrat  paene  datum  Pelea  Tartaro, 
Magnessam  Hippolyten  dum  fugit  abstinens, 
et  peccare  docentis 
20  fallax  historias  movet. 

Frustra  :  nam  scopulis  surdior  Icari 
voces  audit  adhuc  integer.     At  tibi_ 
ne  vicinus  Enipeus 

plus  iusto  placeat  cave, 

25  quamvis  non  alius  flectere  equum  sciens 

aeque  conspicitur  gramine  Martio, 
nee  quisquam  citus  aeque 
Tusco  denatat  alveo. 

Prima  nocte  domum  claude,  neque  in  vias 
30  sub  cantu  querulae  despice  tibiae, 

et  te  saepe  vocanti 
duram  difficilis  mane. 


8 


Martiis  caelebs  quid  agam  Kalendis, 
quid  velint  flores  et  acerra  turis 
plena  miraris,  positusque  carbo  in 
caespite  vivo, 

71 


3,  8,  5]  HORATI 

5  docte  sermones  utriusque  linguae  ? 

Voveram  dulcis  epulas  et  album 
Libero  capruni  prope  funeratus 
arboris  ictu. 

Hie  dies,  anno  redeunte  festus, 
lo  corticem  adstrictum  pice  demovebit 

amphorae  fumum  bibere  institutae 
consule  Tullo. 

Sume,  Maecenas,  cyathos  amici 
sospitis  centum,  et  vigiles  lucernas 
15  perfer  in  lucem  ;  procul  omnis  esto 

clamor  et  ira. 

Mitte  civilis  super  urbe  cufas : 
occidit  Daci  Cotisonis  agmen, 
Medus  infestus  sibi  luctuosis 
20  dissidet  arm  is, 

servit  Hispanae  vetus  hostis  orae 
Cantaber  sera  domitus  catena, 
lam  Scythae  laxo  meditantur  arcu 
cedere  campis. 

25  Neglegens  ne  qua  populus  laboret, 

parce  privatus  nimium  cavere  et 
dona  praesentis  cape  laetus  horae ; 
linque  severa. 

9 

Donee  gratus  eram  tibi 

nee  quisquam  potior  bracchia  candidae 
cervici  iuvenis  dabat, 

Persarum  vigui  rege  beatior. 


CARMINA  [3,  lO;  8 

5  Donee  non  alia  magis 

arsisti  neque  erat  Lydia  post  Chloen, 
multi  Lydia  nominis, 

Romana  vigui  clarior  Ilia. 
Me  mine  Thressa  Chloe  regit, 
10  dulcis  docta  modos  et  citharae  sciens, 

pro  qua  non  metuam  mori, 

si  parcent  animae  fata  superstiti. 
Me  torret  face  mutua 

Thurini  Calais  filius  Ornyti, 
15  pro  quo  bis  patiar  mori, 

si  parcent  puero  fata  superstiti. 
Quid  si  prisca  redit  Venus, 

diductosque  iugo  cogit  aeneo, 
si  flava  excutitur  Chloe, 
20  reiectaeque  patet  ianua  Lydiae  ? 

Quamquam  sidere  pulchrior 

ille  est,  tu  levior  cortice  et  improbo 
iracundior  Hadria, 

tecum  vivere  amem,  tecum  obeam  libens 


10 

Extremum  Tanain  si  biberes,  Lyce, 
saevo  nupta  viro,  me  tamen  asperas 
porrectum  ante  foris  obicere  incolis 
plorares  Aquilonibus. 

Audis  quo  strepitu  ianua,  quo  nemus 
inter  pulchra  satum  tecta  remugiat 
ventis,  et  positus  ut  glaciet  nivis 
puro  numine  luppiter? 
7Z 


3,  lo,  9]  HORATI 

Ingratam  Veneri  pone  superbiam, 
lo  ne  currente  retro  funis  eat  rota : 

non  te  Penelopen  difficilem  procis 
Tyrrhenus  genuit  parens. 

O  quamvis  neque  te  munera  nee  preces 
nee  tinctus  viola  pallor  amantium 
15  nee  vir  Pieria  paelice  saucius 

curvat,  supplicibus  tuis 

parcas,  nee  rigida  molHor  aesculo 
nee  Mauris  animum  mitior  anguibus  : 
non  hoc  semper  erit  liminis  aut  aquae 
20  caelestis  patiens  latus. 

II 

Mercuri,  nam  te  docilis  magistro 
movit  Amphion  lapides  canendo, 
tuque  testudo,  resonare  septem 
callida  nervis, 

5  nee  loquax  olim  neque  grata,  nunc  et 

divitum  mensis  et  amica  templis, 
die  modo's  Lyde  quibus  obstinatas 
adplicet  auris, 

quae  velut  latis  equa  trima  cam  pis 
lo  ludit  exsultim  mctuitque  tangi, 

nuptiarum  expers  et  adhue  protervo 
cruda  marito. 

Tu  potes  tigris  comitesque  silvas 
ducere  et  rivos  celeris  morari ; 
74 


CARMIXA  •  [3,11,42 

IS  cessit  immanis  tibi  blandienti 

ianitor  aulae 

Cerberus,  quamvis  furiale  centum 
muniant  angues  caput  eius  atque 
spiritus  taeter  saniesque  manet 
20  ore  trilingui ; 

quin  et  Ixion  Tityosquc  voltu 
risit  invito  ;  stetit  urna  paulum 
sicca,  dum  grato  Danai  puellas 
carmine  mulces. 

25  Audiat  Lyde  scelus  atque  notas 

virginuni  poenas  et  inane  lymphae 
dolium  fundo  pereuntis  imo, 
seraque  fata 

quae  manent  culpas  etiam  sub  Oreo. 
30  Impiae  (nam  quid  potuere  maius  ?) 

impiae  sponsos  potuere  duro 
perdere  ferro. 

Vna  de  multis  face  nuptiali 
digna  periurum  fuit  in  parentem 
35  splendide  mendax  et  in  onnie  virgo 

nobilis  aevum  ; 

'  Surge  '  quae  dixit  iuveni  marito, 
'  surge,  ne  longus  tibi  somnus,  unde 
non  times,  detur ;  socerum  et  scelestas 
40  falle  sorores, 


quae,  velut  nanctae  vitulos  leaenae, 

er; 

75 


singulos  eheu  lacerant.      Ego  illis 


3,  II,  43l  HORATI 

mollior  nee  te  feriam  neque  intra 
elaustra  tenebo  : 

45  me  pater  saevis  oneret  catenis, 

quod  viro  clemens  misero  peperci; 
me  vel  extremes  Numidarum  in  agros 
classe  releget. 

I  pedes  quo  te  rapiunt  et  aurae, 
50  dum  favet  nox  et  Venus,  i  secundo 

omine  et  nostri  memorem  sepulcro 
sculpe  querellam.' 

12 

1  Miserarum  est  neque  amori  dare  ludum  neque  dulci 

mala  vino  lavere,  aut  exanimari  metuentis 
patruae  verbera  linguae. 

2  Tibi  qualum  Cythereae  puer  ales,  tibi  telas 

operosaeque  Minervae  studium  aufert,  Neobule, 
Liparaei  nitor  Hebri, 

3  simul  unctos  Tiberinis  umeros  lavit  in  undis, 

eques  ipso  melior  Bellerophonte,  neque  pugno 
neque  segni  pede  victus  ; 

4  catus  idem  per  apertum  fugientis  agitato 

grege  cervos  iaculari  et  celer  arto  latitantem 
fruticeto  excipere  aprum. 

O  fons  Bandusiae,  splendidior  vitro, 
dulci  digne  mero  non  sine  floribus,  / 

eras  donaberis  haedo, 

cui  frons  turgida  cornibus 
76 


CARMINA  [3,  14,  16 

5  primis  et  venerem  et  proelia  destinat ; 

frustra  :  nam  gelidos  inficiet  tibi 
rubro  sanguine  rivos, 
lascivi  suboles  gregis. 

Te  flagrantis  atrox  hora  Caniculae 
10  nescit  tangere,  tu  frigus  amabile 

fessis  voraere  tauris 
praebes  et  pecori  vago. 

Fies  nobilium  tu  quoc[ue  fontium, 
me  dicente  cavis  impositam  ilicem 
15  saxis  unde  loquaces 

lymphae  desiliunt  tuae. 

14 

H.erculis  ritu  modo  dictus,  o  plebS; 
morte  venalem  petiisse  laurum 
Caesar  Hispana  repetit  penatis 
victor  ab  ora. 

5  Vnico  gaudens  mulier  marito 

prodeat,  iustis  operata  divis, 
et  soror  clari  ducis  et  decorae 
supplice  vitta 

virginum  matres  iuvenumque  nuper 
10  sospitum  ;  vos,  o  pueri  et  puellac 

non  virum  expertae,  male  ominatis 
parcite  verbis. 

Hie  dies  vere  mihi  festus  atras 
eximet  curas  :  ego  nee  tumultum 
15  nee  mori  per  vim  metuam  tenente 

Caesare  terras. 
•    .       n 


3  14.  17]  HORATl 

I,  pete  unguentum,  puer,  et  coronas 
et  cadum  Marsi  memorem  duelli, 
Spartacum  si  qua  potiiit  vagantem 
20  fallere  testa. 

Die  et  argutae  properet  Neaerae 
murreum  nodo  cohibere  crinem  ; 
si  per  invisum  mora  ianitorem 
fiet,  abito. 

25  Lenit  albescens  animos  capillus 

litium  et  rixae  cupidos  protervae  ; 
non  ego  hoc  ferrem  calidus  iuventa 
consule  Planco. 


15 

Vxor  pauperis  Ibyci, 

tandem  nequitiae  fige  modum  tuae 
famosisque  laboribus ; 

maturo  propior  desine  funeri 
5  inter  ludere  virgines 

et  stellis  nebulam  spargere  candidis. 
Non,  si  quid  Pholoen  satis, 

et  te,  Chlori,  decet :  filia  rectius 
expugnat  iuvenum  domos, 
lo  pulso  Thyias  uti  concita  tympano. 

Illam  cogit  amor  Nothi 

lascivae  similem  ludere  capreae : 
te  lanae  prope  nobilem 

tonsae  Luceriam,  non  citharae  decent 
15  nee  flos  purpureus  rosae 

nee  poti  vetulam  faece  tenus  cadi. 
78 


CARMINA  [3,  16,  2S 

16 

Inclusam  Danaen  turris  aenea 
robustaeque  fores  et  vigilum  canum 
tristes  excubiae  munierant  satis 
nocturnis  ab  adulteris, 

5  si  non  Acrisium,  virginis  abditae 

custodem  pavidum,  luppiter  et  Venus 
risissent :  fore  enim  tutum  iter  et  patens 
converso  in  pretium  deo. 

Aurum  per  medios  ire  satellites 
10  et  perrumpere  amat  saxa  potentius 

ictu  fulmineo  ;  concidit  auguris 
Argivi  domus,  ob  lucrum 

demersa  exitio  ;  diffidit  urbium 
portas  vir  Macedo  et  submit  aemulos 
15  reges  muneribus  ;  munera  navium 

saevos  inlaqueant  duces. 

Crescentem  sequitur  cura  pecuniam 
maiorumque  fames  ;  iure  perhorrui 
late  conspicuum  tollcre  verticem, 
20  Maecenas,  equitum  decus. 

Quanto  quisque  sibi  plura  negaverit, 
ab  dis  plura  feret.     Nil  cupientium 
nudus  castra  peto  et  transfuga  divitum 
partis  linquere  gestio, 

25  contemptae  dominus  splendidior  rei, 

quam  si  quicquid  arat  impiger  Apulus 
occultare  meis  dicerer  horreis, 
magnas  inter  opes  inops. 
79 


3,  1 6,  29]  HORATI 

Purae  rivus  aquae  silvaque  iugerum 
30  paucorum  et  segetis  certa  fides  meae 

fulgentem  imperio  fertilis  Africae 
fallit  sorte  beatior. 

Ouamquam  nee  Calabrae  mella  ferunt  apes 
•  nee  Laestrygonia  Bacchus  in  amphora 
35  languescit  mihi,  nee  pinguia  Gallicis 

crescunt  vellera  pascuis, 

importuna  tamen  pauperies  abest, 
nee,  si  plura  velim,  tu  dare  deneges. 
Contracto  melius  parva  cupidine 
40  vectigalia  porrigam 

quam  si  Mygdoniis  regnum  Alyattei 
campis  continuem.     Multa  petentibus 
desunt  multa ;  bene  est  cui  deus  obtulit 
parca  quod  satis  est  manu. 


17 

Aeli  vetusto  nobilis  ab  Lamo, 
quando  et  priores  hinc  Lamias  ferunt 
denominatos  et  nepotum   •» 

per  memores  genus  omne  fastos, 

■  5  auctore  ab  illo  ducis  originem 

qui  Formiarum  moenia  dicitur 
princeps  et  innantem  Maricae 
litoribus  tenuisse  Lirim 

late  tyrannus,  eras  foliis  nemus 
10  multis  et  alga  litus  inutili 

80 


CARMINA  [3,  19,  2 

demissa  tempestas  ab  Euro 
sternet,  aquae  nisi  fallit  augur 

annosa  cornix ;  dum  potes,  aridum 
compone  lignum  ;  eras  genium  mero 
15  curabis  et  porco  bimenstri 

cum  famulis  operum  solutis. 

18 

Faune,  nympharum  fugientum  amator, 
per  meos  finis  et  aprica  rura 
lenis  incedas,  abeasque  parvis 
aequus  alumnis, 

S  si  tener  pleno  cadit  haedus  anno, 

larga  nee  desunt  Veneris  sodali 
vina  craterae,  vetus  ara  multo 
fumat  odore. 

Ludit  herboso  pecus  omne  campo, 
10  cum  tibi  nonae  redeunt  Decembres; 

festus  in  pratis  vacat  otioso 
cum  bove  pagus; 

inter  audacis  lupus  errat  agnos, 
spargit  agrestis  tibi  silva  frondis, 
15  gaudet  invisam  pepulisse  fossor 

ter  pede  terram. 

Quantum  distet  ab  Inacho 

Codrus,  pro  patria  non  timidus  mori, 

HOR.  CAR.  —  6  81 


3.  19,  31  HORATI 

lianas  et  genus  Aeaci 

et  pugnata  sacro  bella  sub  Ilio : 
5  quo  Chium  pretio  caelum 

mercemur,  quis  aquam  temperet  ignibus, 
quo  praebente  domum  et  quota 

Paelignis  caream  frigoribus,  taces. 
Da  lunae  propere  novae, 
10      •  da  noctis  mediae,  da,  puer,  auguris 

Murenae.     Tribus  aut  novem 

miscentur  cyathis  pocula  commodis. 
Qui  Musas  amat  imparis, 

ternos  ter  cyathos  attonitus  petet 
15  vates  ;  tris  prohibet  supra 

rixarum  metuens  tangere  Gratia 
nudis  iuncta  sororibus. 

Insanire  iuvat :  cur  Berecyntiae 
cessant  flamina  tibiae  ? 
20  Cur  pendet  tacita  fistula  cum  lyra  ? 

Parcentis  ego  dexteras 

odi :  sparge  rosas ;  audiat  invidus 
dementem  strepitum  Lycus 

et  vicina  seni  non  habilis  Lyco. 
25  Spissa  te  nitidum  coma, 

puro  te  similem,  Telephe,  Vespero 
tempestiva  petit  Rhode ; 

me  lentus  Glycerae  torret  amor  meae. 

20 

Non  vides  quanto  moveas  periclo, 
Pyrrhe,  Gaetulae  catulos  leaenae  ? 
Dura  post  paulo  fugies  inaudax 
proelia  raptor, 

82 


CARMINA  [3,  21,  1 6 

5  cum  per  obstantis  iuvenum  catervas 

ibit  insignem  repetens  Nearchum  : 
grande  certamen,  tibi  praeda  cedat, 
maior  an  ilia. 

Interim,  dum  tu  celeres  sagittas 
lo  promis,  haec  dentis  acuit  timendos, 

arbiter  pugnae  posuisse  nudo 
sub  pede  palmam 

fertur  et  leni  recreare  vento 
sparsum  odoratis  umerum  capillis, 
15  qualis  aut  Nireus  fuit  aut  aquosa 

raptus  ab  Ida. 

21 

O  nata  mecum  consule  Manlio, 
seu  tu  querellas  sive  geris  iocos 
seu  ri.xam  et  insanos  amores 
seu  facilem,  pia  testa,  somnum, 

5  quocumque  lectum  nomine  Massicum 

servas,  moveri  digna  bono  die, 
descende,  Corvino  iubente 
promere  languidiora  vina. 

Non  ille,  quamquam  Socraticis  madet 
10  sermonibus,  te  negleget  horridus  : 

narratur  et  prisci  Catonis 
saepe  mero  caluisse  virtus. 

Tu  lene  tormentum  ingenio  admoves 
plerumque  duro  ;  tu  sapientium 
15  curas  et  arcanum  iocoso 

consilium  retegis  Lyaeo ; 


3,  21,  17]  HORATI 

tu  spem  reducis  mentibus  anxiis 
virisque  et  addis  cornua  pauperi, 
post  te  neque  iratos  trementi 
2o  regum  apices  neque  militum  arma. 

Te  Liber  et,  si  laeta  aderit,  Venus 

segnesque  nodum  solvere  Gratiae 

vivaeque  producent  lucernae 

dum  rediens  fugat  astra  Phoebus. 


22 

Montium  custos  nemorumque  virgo, 
quae  laborantis  utero  puellas 
ter  vocata  audis  adimisque  leto, 
diva  triformis, 

imminens  villae  tua  pinus  esto, 
quam  per  exactos  ego  laetus  annos 
verris  obliquum  meditantis  ictum 
sanguine  donem. 

23 

Caelo  supinas  si  tuleris  manus 
nascente  luna,  rustica  Phidyle, 
si  ture  placaris  et  horna 

fruge  Laris  avidaque  porca, 

nee  pestilentem  sentiet  Africum 
fecunda  vitis  nee  sterilem  seges 
robiginem  aut  dulces  alumni 
pomifero  grave  tempus  anno. 
84 


CARMINA  [3,  24,  16 

Nam  quae  nivali  pascitur  Algido 
10  devota  quercus  inter  et  ilices 

aut  crescit  Albanis  in  herbis 
victima  pontificum  securis 

cervice  tinguet:  te  nihil  attinet 
temptare  multa  caede  bidentium 
15  parvos  coronantem  marino 

rore  deos  fragilique  myrto. 

Immunis  aram  si  tetigit  manus, 
non  sumptuosa  blandior  hostia, 
mollivit  aversos  Penatis 
20  farre  pio  et  saliente  mica. 

24 

Intactis  opulentior 

thesauris  Arabum  et  divitis  Indiae 
caementis  licet  occupes 

Tyrrhenum  omne  tuis  et  mare  Apulicum, 
5  si  figit  adamantines 

summis  verticibus  dira  Necessitas 
clavos,  non  animum  metu, 

non  mortis  laqueis  expedies  caput. 
Campestres  melius  Scythae, 
10  quorum  plaustra  vagas  rite  trahunt  domos, 

vivunt  et  rigidi  Getae, 

immetata  quibus  iugera  liberas 
fruges  et  Cererem  ferunt, 

nee  cultura  placet  longior  annua, 
15  defunctumque  laboribus 

aequali  recreat  sorte  vicarius. 
85 


3,  24,  17]  HORATI 

Illic  matre  carentibus 

privignis  mulier  temperat  innocens, 
nee  dotata  regit  virum 
2o  coniunx,  nee  nitido  fidit  adultero  ; 

dos  est  magna  parentium 

virtus  et  metuens  alterius  viri 
eerto  foedere  eastitas, 

et  peeeare  nefas  aut  pretium  est  mori. 
25  O  quisquis  volet  impias 

eaedis  et  rabiem  tollere  eivieam, 
si  quaeret  pater  urbium 

subseribi  statuis,  indomitam  audeat 
refrenare  licentiam, 
30  clarus  post  genitis,  —  quatenus,  heu  nefas! 

virtutem  incolumem  odimus, 

sublatam  ex  oeulis  quaerimus  invidi. 
Quid  tristes  querimoniae, 

si  non  supplieio  culpa  reeiditur, 
35  quid  leges  sine  moribus 

vanae  profieiunt,  si  neque  fervidis 
pars  inclusa  ealoribus 

mundi  nee  Boreae  finitimum  latus 
durataeque  solo  nives 
40  mereatorem  abigunt,  horrida  callidi 

vincunt  aequora  navitae, 
,    magnum  pauperies  opprobrium  iubet 
quidvis  et  faeere  et  pati, 

virtutisque  viam  deserit  arduae  ? 
45  Vel  nos  in  Capitolium, 

quo  clamor  vocat  et  turba  faventium, 
vel  nos  in  mare  proximum 

gemmas  et  lapides  aurum  et  inutile 
86 


CARMINA  [3,  25,  14 

summi  materiem  mali, 
50  mittamus,  scelerum  si  bene  paenitet. 

Eradenda  cupidinis 

pravi  sunt  elementa  et  tcnerae  nimis 
mentes  asperioribus 

formandae  studiis.     Nescit  equo  rudis 
55  haerere  ingenuus  puer 

venarique  timet,  ludere  doctior, 
seu  Graeco  iubeas  trocho, 

seu  malis  vetita  legibus  alea, 
cum  periura  patris  fides 
60  consortem  socium  fallat  et  hospites, 

indignoque  pecuniam 

heredi  properet.     Scilicet  improbae 
crescunt  divitiae  :  tamen 

curtae  nescio  quid  semper  abest  rei. 

25 

Quo  me,  Bacche,  rapis  tui 

plenum  ?     Quae  nemora  aut  quos  agor  in  specus 
velox  mente  nova  ?     Quibus 

antris  egregii  Caesaris  audiar 
5      aeternum  meditans  decus 

stellis  inserere  et  consilio  lovis? 
Dicam  insigne,  recens,  adhuc 

indictum  ore  alio.     Non  secus  in  iugis 
exsomnis  stupet  Euhias, 
10  Hebrum  prospiciens  et  nive  candidam 

Thracen  ac  pede  barbaro 

lustratam  Rhodopen,  ut  mihi  devio 
ripas  et  vacuum  nemus 

mirari  libet.     O  Naiadum  potens 

87 


3.  25,  15]  HORATI 

15  Baccharumque  valentium 

proceras  manibiis  vertere  fraxinos, 
nil  parvLim  aut  humili  modo, 

nil  mortale  loquar.     Dulce  periculum  est, 
O  Lenaee,  sequi  deum 
20  cingentem  viridi  tempora  pampino. 

26 

Vixi  puellis  nuper  idoneus 
et  militavi  non  sine  gloria  : 

nunc  arma  defunctumque  bello 
barbiton  hie  paries  habebit, 

5  laevum  marinae  qui  Veneris  latus 

custodit.     Hie,  hie  ponite  lucida 
funalia  et  vectis  et  arcus 
oppositis  foribus  minacis. 

O  quae  beatam  diva  tenes  Cyprum  et 
lo  Memphin  carentem  Sithonia  nive, 

regina,  sublimi  flagello 

tange  Chloen  semel  arrogantem. 

27 

Impios  parrae  recinentis  omen 
ducat  et  praegnans  canis  aut  ab  agro 
rava  decurrens  lupa  Lanuvino 
fetaque  volpes ; 

5  rumpat  et  serpens  iter  institutum, 

si  per  obliquum  similis  sagittae 
terruit  mannos  :  ego  cui  timebo 
providus  auspex, 
88 


CARMINA  [3,  27,  36 

antequam  stantis  repetat  paludes 
10  imbrium  divina  avis  imminentum, 

oscinem  corvum  prece  suscitabo 
solis  ab  ortu. 

Sis  licet  felix,  ubicumque  mavis, 
et  memor  nostri,  Galatea,  vivas, 
15  teque  nee  laevus  vetet  ire  picus 

nee  vaga  cornix. 

Sed  vides  qiianto  trepidet  tumultu 
^    pronus  Orion  ?     Ego  quid  sit  ater 
Hadriae  novi  sinus  et  quid  albus 
20  peccet  lapyx. 

Hostium  uxores  puerique  caecos 
sentiant  motus  orientis  Austri  et 
aequoris  nigri  fremitum  et  trementis 
verberfe  ripas. 

25  Sic  et  Europe  niveum  doloso 

credidit  tauro  latus  et  scatentem 
beluis  pontum  mediasque  fraudes 
palluit  audax. 

Nuper  in  pratis  studiosa  florum  et 
30  debitae  Nymphis  opifex  coronae, 

nocte  sublustri  nihil  astra  praeter 
vidit  et  undas. 

Quae  simul  centum  tetigit  potentem 
oppidis  Creten,  '  Pater,  —  o  relictum 
35  filiae  nomen,  pietasque  '  dixit 

'  victa  furore ! 

89 


3.  27,  37]  HORATI 

Vnde  quo  veni  ?     Levis  una  mors  est 
virginum  cuipae.     Vigilansne  ploro 
turpe  commissum,  an  vitiis  carentem 
40  ludit  imago 

vana,  quae  porta  fugiens  eburna 
somnium  ducit  ?     Meliusne  fluctus 
ire  per  longos  fuit,  an  recentis 
carpere  flores  ? 

45  Si  quis  infamem  mihi  nunc  iuvencum 

dedat  iratae,  lacerare  f erro  et 
frangere  enitar  modo  multum  amati 
cornua  monstri. 

Impudens  liqui  patrios  penatis, 
50  impudens  Orcum  moror.     O  deorum 

si  quis  haec  audis,  utinam  inter  errem 
nuda  leones ! 

Antequam  turpis  macies  decentis 
occupet  malas  teneraeque  sucus 
55  defluat  praedae,  speciosa  quaero 

pascere  tigris. 

Vilis  Europe,  pater  urget  absens, 
Quid  mori  cessas  ?     Potes  hac  ab  orno 
pendulum  zona  bene  te  secuta 
60  laedere  collum  ; 

sive  te  rupes  et  acuta  leto 
saxa  delectant,  age  te  procellae 
crede  veloci,  nisi  erile  mavis 
carpere  pensum 
90 


CARMINA  [3,  28,  16 

65  regius  sanguis,  dominaeque  tradi 

barbarae  paelex.'     Aderat  querenti 
perfidum  ridens  Venus  et  remisso 
filius  arcu ; 

mox,  ubi  lusit  satis,  '  Abstineto ' 
70  dixit  '  irarum  calidaeque  rixae, 

cum  tibi  invisus  laceranda  reddet 
cornua  taurus. 

Vxor  invicti  lovis  esse  nescis. 
Mitte  singultus,  bene  ferre  magnam 
75  disce  fortunam  :  tua  sectus  orbis 

nomina  ducet.' 

28 

Festo  quid  potius  die 

Neptuni  faciam  ?     Prome  reconditum, 
Lyde,  strenua  Caecubum, 

munitaeque  adhibe  vim  sapientiae. 
5  Inclinare  meridiem 

sentis  et,  veluti  stet  volucris  dies, 
parcis  deripere  horreo 

cessantem  Bibuli  consulis  amphoram. 
Nos  cantabimus  invicem 
10  Neptunum  et  viridis  Nereidum  comas ; 

tu  curva  recines  lyra 

Latonam  et  celeris  spicula  Cynthiae ; 
summo  carmine  quae  Cnidon 

fulgentisque  tenet  Cycladas,  et  Paphum 
15  iunctis  visit  oloribus  ; 

dicetur  merita  Nox  quoque  nenia. 


3.  29,  I]  HORATI 

29 

Tyrrhena  regum  progenies,  tibi 
non  ante  verso  lene  merum  cado 
cum  flore,  Maecenas,  rosarum  et 
pressa  tuis  balanus  capillis 

5  iamdudum  apud  me  est :  eripe  te  morae 

ne  semper  udum  Tibur  et  Aefulae 
declive  contempleris  arvum  et 
Telegoni  iuga  parricidae. 

Fastidiosam  desere  copiam  et 
ro  molem  propinquam  nubibus  arduis  ; 

omitte  mirari  beatae 

fumum  et  opes  strepitumque  Romae. 

Plerumque  gratae  divitibus  vices, 
mundaeque  parvo  sub  lare  pauperum 
15  cenae  sine  aulaeis  et  ostro 

soUicitam  explicuere  frontem. 

lam  clarus  occultum  Andromedae  pater 
ostendit  ignem,  iam  Procyon  furit 
et  Stella  vesani  Leonis, 
20  sole  dies  referente  siccos ; 

iam  pastor  umbras  cum  grege  languido 
rivumque  fessus  quaerit  et  horridi 
dumeta  Silvani,  caretque 
ripa  vagis  taciturna  ventis  : 

•25  tu  civitatem  quis  deceat  status 

curas  et  urbi  sollicitus  times 
quid  Seres  et  regnata  Cyro 

Bactra  parent  Tanaisque  discors. 
92 


CARMINA  [3,  29,  56 

Prudens  futuri  temporis  exitum 
30  caliginosa  nocte  premit  deus,  \ 

ridetque  si  mortalis  ultra 

fas  trepidat.     Quod  adest  memento 

componere  aequus  :  cetera  fluminis 
ritu  feruntur,  nunc  medio  alveo 
35  cum  pace  delabentis  Etruscum 

in  mare,  nunc  lapides  adesos 

stirpisque  raptas  et  pecus  et  domos 
volventis  una,  non  sine  montium 
clamore  vicinaeque  silvae, 
40  cum  fera  diluvies  quietos 

inritat  amnis.     Ille  potens  sui 
laetusque  deget,  cui  licet  in  diem 
dixisse  '  Vixi ;  eras  uel  atra 
nube  polum  pater  occupato, 

45  vel  sole  puro  :  non  tamen  inritum 

quodcumque  retro  est  efificiet,  neque 
diffinget  infectumque  reddet 
quod  fugiens  semel  hora  vexit.' 

Fortuna,  saevo  laeta  negotio  et 
CO  ludum  insolentem  ludere  pertinax, 

transmutat  incertos  honores, 
nunc  mihi,  nunc  alii  benigna. 

Laudo  manentem  :  si  celeris  quatit 
pennas,  resigno  quae  dedit  et  mea 
55  virtute  me  involvo  probamque 

pauperiem  sine  dote  quaero. 
93 


3,  29,  57]  HORATI 

Non  est  meum,  si  mugiat  Africis 
mains  procellis,  ad  miseras  preces 
decurrere  et  votis  pacisci, 
6o  ne  Cypriae  Tyriaeque  merces 

addant  avaro  divitias  mari : 
tunc  me  biremis  praesidio  scaphae 
tutum  per  Aegaeos  tumultus 
aura  f  eret  geminusque  Pollux. 


30 

Exegi  monumentum  aere  perennius 
regalique  situ  pyramidum  altius, 
quod  non  imber  edax,  non  Aquilo  impotens 
possit  diruere  aut  innumerabilis 
5  annorum  series  et  fuga  temporum. 

Non  omnis  moriar,  multaque  pars  mei 
vitabit  Libitinam  ;  usque  ego  postera 
crescam  laude  recens  ;  dum  Capitolium 
scandet  cum  tacita  virgine  pontifex, 

10  dicar,  qua  violens  obstrepit  Aufidus 

et  qua  pauper  aquae  Daunus  agrestium 
regnavit  populorum  ex  humili  potens, 
princeps  Aeolium  carmen  ad  Italos 
deduxisse  modos.     Sume  superbiam 

15  quaesitam  meritis  et  mihi  Delphica 

lauro  cinge  volens,  Melpomene,  comam. 


94 


LIBER    QVARTVS 


Intermissa,  Venus,  diu 

rursus  bella  moves  ?     Parce,  precor,  precor. 
Non  sum  qualis  eram  bonae 

sub  regno  Cinarae.     Desine,  dulcium 
S  mater  saeva  Cupidinum, 

circa  lustra  decern  flectere  mollibus 
iam  durum  imperils  ;  abi 

quo  blandae  iuvenum  te  revocant  preces, 
Tempestivius  in  domum 
lo  Pauli  purpureis  ales  oloribus 

comissabere  Maximi, 

si  torrere  iecur  quaeris  idoneum. 
Namque  et  nobilis  et  decens 

et  pro  sollicitis  non  tacitus  reis 
15  et  centum  puer  artium 

late  signa  feret  militiae  tuae, 
et  quandoque  potentior 

largi  muneribus  riserit  aemuli, 
Albanos  prope  te  lacus 
20  ponet  marmoream  sub  trabe  citrea. 

Illic  plurima  naribus 

duces  tura,  lyraeque  et  Berecyntiae 
delectabere  tibiae 

mixtis  carminibus  non  sine  fistula  ; 
95 


4,  I,  25]  HORATI 

25  illic  bis  pueri  die 

numen  cum  teneris  virginibus  tuum 
laudantes  pede  candido 

in  morem  Salium  ter  quatient  humum. 
Me  nee  femina  nee  puer 
30  iam  nee  spes  animi  credula  mutui 

nee  eertare  iuvat  mero 

nee  vincire  novis  tempora  floribus. 
Sed  cur  heu,  Ligurine,  cur 

manat  rara  meas  lacrima  per  genas  ? 
35  Cur  facunda  parum  decoro 

inter  verba  eadit  lingua  silentio  ? 
Nocturnis  ego  somniis 

iam  captum  teneo,  iam  volucrem  sequor 
te  per  gramina  Martii 
40  campi,  te  per  aquas,  dure,  volubilis. 


Pindarum  quisquis  studet  aemulari,  . 
lulle,  eeratis  ope  Daedalea 
nititur  pennis,  vitreo  daturus 
nomina  ponto. 

5  Monte  deeurrens  velut  amnis,  imbres 

quern  super  notas  aluere  ripas, 
fervet  immensusque  ruit  profundo 
Pindarus  ore, 

laurea  donandus  Apollinari, 
10  seu  per  audacis  nova  dithyrambos 

verba  devolvit  numerisque  fertur 
lege  solutis, 

96 


CARMINA  C4.  2,  40 

seu  deos  regesve  canit,  deorum 
sanguinem,  per  quos  cecidere  iusta 
[5  morte  Centauii,  cecidit  tremendae 

flamma  Chimaerae, 

sive  quos  Elea  domum  reducit 
palma  caelestis  pugilemve  equurave 
dicit  et  centum  potiore  signis 
20  munere  donat, 

flebili  sponsae  iuvenemve  raptum 
plorat  et  viris  animumque  moresque 
aureos  educit  in  astra  nigroque 
invidet  Oreo. 

25  Multa  Dircaeum  levat  aura  cycnum, 

tendit,  Antoni,  quotiens  in  altos 
nubium  tractus  :  ego  apis  Matinae 
more  modoque 

grata  carpentis  thyma  per  laborem 
30  plurimum  circa  nemus  uvidique 

Tiburis  ripas  operosa  parvus 
carmina  fingo. 

Concines  maiore  poeta  plectro 
Caesarem,  quandoque  trahet  ferocis 
35  per  sacrum  clivum  merita  decorus 

fronde  Sygambros ; 

quo  nihil  mains  meliusve  terris 
fata  donavere  bonique  divi 
nee  dabunt,  quamvis  redeant  in  aurum 
40  tempora  priscum. 

HOR.  CAR.  —  7  97 


4,  2,  41]  HORATI 

Concines  laetosque  dies  et  urbis 
publicum  ludum  super  impetrato 
fortis  Augusti  reditu  forumque 
litibus  orbum. 

45  Turn  meae,  si  quid  loquar  audiendum, 

vocis  accedet  bona  pars,  et  '  O  sol 
pulcher,  o  laudande  ! '  canam,  recepto 
Caesare  felix. 

Teque  dum  procedis,  '  lo  Triumphe  ! ' 
50  non  semel  dicemus  '  lo  Triumphe  ! ' 

civitas  omnis,  dabimusque  divis 
tura  benignis. 

Te  decem  tauri  totidemque  vaccae, 
me  tener  solvet  vitulus,  relicta 
55  matre  qui  largis  iuvenescit  herbis 

in  mea  vota, 

fronte  curvatos  imitatus  ignis 
tertium  lunae  referentis  ortum, 
qua  notam  duxit  niveus  videri, 
60  cetera  fulvus. 


Quem  tu,  Melpomene,  semel 

nascentem  placido  lumine  videris, 
ilium  non  labor  Isthmius 

clarabit  pugilem,  non  equus  impiger 
curru  ducet  Achaico 

victorem,  neque  res  bellica  Deliis 
ornatum  foliis  ducem, 

quod  regum  tumidas  contuderit  minas, 
98 


CARMINA  [4,4.  '^ 

ostendet  Capitolio ; 
lo  sed  quae  Tibur  aquae  fertile  praefluunt 

et  spissae  nemorum  comae 

fingent  Aeolio  carmine  nobilem. 
Romae,  principis  urbium, 

dignatur  suboles  inter  amabilis 
15  vatum  ponere  me  chores, 

et  iam  dente  minus  mordeor  invido. 
O  testudinis  aureae 

dulcem  quae  strepitum,  Fieri,  temperas, 
o  mutis  quoque  piscibus 
20  donatura  cycni,  si  libeat,  sonum, 

totum  muneris  hoc  tui  est, 

quod  monstror  digito  praetereunti\mi 

Romanae  iidicen  lyrae ; 

quod  spiro  et  placeo,  si  placeo,  tuum  est. 


Qualem  ministrum  fulminis  alitem, 
cui  rex  deorum  regnum  in  avis  vagas 
permisit  expertus  fidelem 
luppiter  in  Ganymede  flavo, 

5  olim  iuventas  et  patrius  vigor 

nido  laborum  propulit  inscium, 
vernique  iam  nimbis  remotis 
insoHtos  docuere  nisus 

venti  paventem,  mox  in  oviHa 
lo  demisit  hostem  vividus  impetus, 

nunc  in  reluctantis  dracones 
egit  amor  dapis  atque  pugnae ; 
99 


4,  4.  I3j  HORATI 

qualemve  laetis  caprea  pascuis 
intenta  fulvae  matris  ab  ubere 
15  iam  lacte  depulsum  leonem 

dente  novo  peritura  vidit : 

videre  Raetis  bella  sub  Alpibus 
Drusum  gerentem  Vindelici  (quibus 
mos  unde  deductus  per  omne 
20  tempus  Amazonia  securi 

dextras  obarmet,  quaerere  distuli, 
nee  seire  fas  est  omnia),  sed  diu 
lateque  victrices  eatervae 
consiliis  iuvenis  revictae 

25  sensere  quid  mens  rite,  quid  indoles 

nutrita  faustis  sub  penetralibus 
posset,  quid  Augusti  paternus 
in  pueros  animus  Nerones. 

Fortes  creantur  fortibus  et  bonis  ; 
30  est  in  iuvencis,  est  in  equis  patrum 

virtus,  neque  imbellem  feroces 
progenerant  aquilae  columbam : 

doctrina  sed  vim  promovet  insitam, 
rectique  cultus  pectora  roborant ; 
35  utcumque  defecere  mores, 

indecorant  bene  nata  culpae. 

Quid  debeas,  o  Roma,  Neronibus, 
testis  Metaurum  flumen  et  Hasdrubal 
devictus  et  pulcher  fugatis 
40  ille  dies  Latio  tenebris, 

100 


CARMINA  [4,  4.  68 

qui  primus  alma  risit  adorea, 
dirus  per  urbis  Afer  ut  Italas 
ceu  flamma  per  taedas  vel  Eurus 
per  Siculas  equitavit  undas. 

45  Post  lioc  secundis  usque  laboribus 

Romana  pubes  crevit,  et  impio 
vastata  Poenorum  tumultu 
fana  deos  habuere  rectos, 

dixitque  tandem  perfidus  Hannibal : 
50  'Cervi,  luporum  praeda  rapacium, 

sectamur  ultro  quos  opimus  ' 

fallere  et  effugere  est  triumphus. 

Gens  quae  cremato  fortis  ab  Ilio 
iactata  Tuscis  aequoribus  sacra 
55  natosque  maturosque  patres 

pertulit  Ausonias  ad  urbis, 

duris  ut  ilex  tonsa  bipennibus 
nigrae  feraci  frondis  in  Algido, 
per  damna,  per  caedis,  ab  ipso 
60  ducit  opes  animumque  ferro. 

Non  hydra  secto  corpore  firmior 
vinci  dolentem  crevit  in  Herculem, 
monstrumve  submisere  Colchi 
mains  Echioniaeve  Thebae. 

65  Merses  prof  undo,  pulchrior  evenit ; 

luctere.  multa  proruet  integrum 
cum  laude  victorem  geretque 
proelia  coniugibus  loquenda. 

lOI 


4,  4.  69]  HORATI 

Carthagini  iam  non  ego  nuntios 
70  mittam  superbos  ;  occidit,  occidit 

spes  omnis  et  fortuna  nostri 

nominis  Hasdrubale  interempto.' 

Nil  Claudiae  non  perficient  manus, 
quas  et  benigno  numine  luppiter 
75  defendit  et  curae  sagaces 

expediunt  per  acuta  belli. 


Divis  orte  bonis,  optume  Romulae 
custos  gentis,  abes  iam  nimium  diu ; 
maturum  reditum  pollicitus  patrum 
sancto  concilio,  redi. 

5  Liicem  redde  tuae,  dux  bone,  patriae ; 

instar  veris  enim  voltus  ubi  tuus 
adfulsit  populo,  gratior  it  dies 
et  soles  melius  nitent. 

Vt  mater  iuvenem,  quern  Notus  invido 
10  flatu  Carpathii  trans  maris  aequora 

cunctantem  spatio  longius  annuo 
dulci  distinet  a  domo, 

votis  ominibusque  et  precibus  vocat, 
curvo  nee  faciem  litore  demovet, 
15  sic  desideriis  icta  fidelibus 

quaerit  patria  Caesarem. 

Tutus  bos  etenim  rura  perambulat, 
nutrit  rura  Ceres  almaque  Faustitas, 

102 


CARMINA  [4,  6,  4 

pacatum  volitant  per  mare  navitae, 
20  culpari  metuit  fides, 

nullis  polluitur  casta  domus  stupris, 
mos  et  lex  maculosum  edomuit  nefas, 
laudantur  simili  prole  puerperae, 
culpam  poena  premit  comes. 

25  Quis  Parthum  paveat,  qiiis  gelidum  Scythen, 

quis  Germania  quos  horrida  parturit 
fetus,  incolumi  Caesare  ?    Quis  ferae 
bellum  curet  Hiberiae  ? 

Condit  quisque  diem  collibus  in  suis 
30  et  vitem  viduas  ducit  ad  arbores ; 

hinc  ad  vina  redit  laetus  et  alteris 
te  mensis  adhibet  deum  ; 

te  multa  prece,  te  prosequitur  mero 
defuso  pateris,  et  Laribus  tuum 
35  miscet  numen,  uti  Graecia  Castoris 

et  magni  memor  Herculis. 

'  Longas  o  utinam,  dux  bone,  ferias 
praestes  Hesperiae ! '  dicimus  integro 
sicci  mane  die,  dicimus  uvidi, 
40  cum  sol  Ocean o  subest. 


Dive,  quem  proles  Niobea  magnae 
vindicem  linguae  Tityosque  raptor 
sensit  et  Troiae  prope  victor  altae 
Phthius  Achilles, 


4,  6,  5]  HORATl 

5  ceteris  maior,  tibi  miles  impar, 

filius  quamvis  Thetidis  marinae 
Dardanas  turris  quateret  tremenda 
cuspide  pugnax, 

(ille,  mordaci  velut  icta  ferro 
lo  pinus  aut  impulsa  cupressus  Euro, 

procidit  late  .posuitque  collum  in 
piilvere  Teucro ; 

ille  non  inclusus  equo  Minervae 
sacra  mentito  male  feriatos 
15  Troas  et  lactam  Priami  chords 

falleret  aulam, 

sed  palam  captis  gravis,  heu  nefas  heu, 
nescios  fari  pueros  Achivis 
ureret  flammis,  etiam  latentem 
20  matris  in  alvo, 

ni  tuis  victus  Venerisque  gratae 
vocibus  divum  pater  adnuisset 
rebus  Aeneae  potiore  ductos 
alite  muros ;) 

25  doctor  argutae  fidicen  Thaliae, 

Phoebe,  qui  Xantho  lavis  amne  crinis, 
Dauniae  defende  decus  Camenae, 
levis  Agyieu. 

Spiritum  Phoebus  mihi,  Phoebus  artem 
30  carminis  nomenque  dedit  poetae. 

Virginum  primae  puerique  Claris 
patribus  orti, 

104 


CARMINA  [4,  7,  16 

Deliae  tutela  deae,  fugacis 
lyncas  et  cervos  cohibentis  arcu, 
35  Lesbium  servate  pedem  meique 

pollicis  ictum, 

rite  Latonae  puerum  canentes, 
rite  crescentem  face  Noctilucam, 
prosperam  frugum  celeremque  pronos 
40  volvere  mensis. 

Nupta  iam  dices  '  Ego  dis  amicum, 
saeculo  festas  referente  luces, 
reddidi  carmen  docilis  modorum 
vatis  Horati.' 


Diffugerc  nives,  redeunt  iam  gramina  campis 

arboribusque  comae ; 
mutat  terra  vices  et  decrescentia  ripas 
flumina  praetereunt ; 
5      Gratia  cum  Nymphis  gemiiiisque  sororibus  audet 
ducere  nuda  choros. 
Immortalia  ne  speres,  monet  annus  et  almum 

quae  rapit  hora  diem  : 
frigora  mitescunt  Zephyris,  ver  proterit  aestas, 
10  interitura  simul 

pomifer  autumnus  fruges  effuderit,  et  mox 

bruma  recurrit  iners. 
Damna  tamen  celeres  reparant  caelestia  lunae : 
nos  ubi  decidimus 
15      quo  pius  Aeneas,  quo  Tullus  dives  et  Ancus, 
pulvis  et  umbra  sum  us. 

105 


4,  7.  17]  HORATl 

Quis  scit  an  adiciant  hodiernae  crastina  summae 

tempora  di  superi  ? 
Cuncta  manus  avidas  fugient  heredis,  amico 
20  quae  dederis  animo. 

Cum  semel  occideris  et  de  te  splendida  Minos 

fecerit  arbitria, 
non,  Torquate,  genus,  non  te  facundia,  non  te 

restituet  pietas. 
25  Infernis  neque  enim  tenebris  Diana  pudicum 

liberat  Hippolytum, 
nee  Lethaea  valet  Theseus  abrumpere  caro 

vincula  Pirithoo. 

8 

Donarem  pateras  grataque  commodus, 

Censorine,  meis  aera  sodalibus, 

donarem  tripodas,  praemia  fortium 

Graiorum,  neque  tu  pessima  munerum 
S  ferres,  divite  me  scilicet  artium 

quas  aut  Parrhasius  protulit  aut  Scopas, 

hie  saxo,  liquidis  ille  coloribus 

sellers  nunc  hominem  ponere,  nunc  deum. 

Sed  non  haec  mihi  vis,  non  tibi  talium 
lo  res  est  aut  animus  deliciarum  egens : 

gaudes  carminibus  ;  carmina  possumus 

donare  et  pretium  dicere  muneri. 

Non  incisa  notis  marmora  publicis, 

per  quae  spiritus  et  vita  redit  bonis 
15  post  mortem  ducibus,  non  celeres  fugae 

reiectaeque  retrorsum  Hannibalis  minae, 

non  incendia  Carthaginis  impiae 

eius,  qui  domita  nomen  ab  Africa 

106 


CARMINA  [4,  9,  12 

lucratus  rediit,  clarius  indicant 
20  laudes  quam  Calabrae  Pierides  ;  neque 

si  chartae  sileant  quod  bene  feceris, 

mercedem  tuleris.     Quid  foret  Iliae 

Mavortisque  puer,  si  taciturnitas 

obstaret  meritis  invida  Romuli? 
25  Ereptum  Stygiis  fluctibus  Aeacum 

virtus  et  favor  et  lingua  potentium 

vatum  divitibus  consecrat  insulis. 

Dignum  laude  virum  Musa  vetat  mori ; 

caelo  Musa  beat.     Sic  lovis  interest 
30  optatis  epulis  impiger  Hercules, 

clarum  Tyndaridae  sidus  ab  infimis 

quassas  eripiunt  aequoribus  ratis,- 

ornatus  viridi  tempora  pampino 

Liber  vota  bonos  ducit  ad  exitus. 


Ne  forte  credas  interitura  quae 
longe  sonantem  natus  ad  Aufidum 
non  ante  volgatas  per  artis 

verba  loquor  socianda  chordis  : 

5  non,  si  priores  Maeonius  tenet 

sedes  Homerus,  Pindaricae  latent 
Ceaeque  et  Alcaei  minaces 
Stesichorique  graves  camenae, 

nee,  si  quid  olim  lusit  Anacreon, 
10  delevit  aetas  ;  spirat  adhuc  amor 

vivuntque  commissi  calores 
Aeoliae  fidibus  puellae. 
107 


4,  9.  13]  HORATI 

Non  sola  comptos  arsit  adulter! 
crinis  et  aurum  vestibus  inlitum 
15  mirata  regalisque  cultus 

et  comites  Helene  Lacaena, 

primusve  Teucer  tela  Cydonio 
direxit  arcu  ;  non  semel  Ilios 
vexata  ;  non  pugnavit  ingens 
20  Idomeneus  Sthenelusve  solus 

dicenda  Musis  proelia ;  non  ferox 
Hector  vel  acer  Deiphobus  gravis 
excepit  ictus  pro  pudicis 

coniugibus  puerisque  primus. 

25  Vixere  fortes  ante  Agamemnona 

multi ;  sed  omnes  inlacrimabiles 
urgentur  ignotique  longa 

nocte,  carent  quia  vate  sacro. 

Paulum  sepultae  distat  inertiae 
30  celata  virtus.     Non  ego  te  meis 

chartis  inornatum  silebo 
totve  tuos  patiar  labores 

impune,  Lolli,  carpere  lividas 
obliviones.     Est  animus  tibi 
35  rerumque  prudens  et  secundis 

temporibus  dubiisque  rectus, 

vindex  avarae  fraudis  et  abstinens 
ducentis  ad  se  ciincta  pecuniae, 
consulque  non  unius  anni, 
40  sed  quotiens  bonus  atque  fidus 

108 


CARMINA  [4,11,4 


iudex  honestum  praetulit  utili, 
reiecit  alto  dona  nocentium 
voltu,  per  obstantis  catervas 
explicLiit  sua  victor  arma. 

45  Non  possidentera  multa  vocaveris 

recte  beatum  ;  rectius  occupat 
nomen  beati,  qui  deorum 
muneribus  sapienter  uti 

duramque  callet  pauperiem  pati 
50  peiusque  leto  flagitium  timet, 

non  ille  pro  caris  amicis 
aut  patria  timidus  perire. 


10 


O  crudelis  adhuc  et  Veneris  muneribus  potens, 
insperata  tuae  cum  veniet  pluma  superbiae 
et  quae  nunc  umeris  involitant  deciderint  comae, 
nunc  et  qui  color  est  puniceae  flore  prior  rosae 
mutatus,  Ligurine,  in  faciem  verterit  hispidam, 
dices  '  Heu,'  quotiens  te  speculo  videris  alterum, 
'  quae  mens  est  hodie,  cur  eadem  non  puero  f  uit, 
vel  cur  his  animis  incolumes  non  redeunt  genae?' 


I  I 


Est  mihi  nonum  superantis  annum 
plenus  Albani  cadus  ;  est  in  horto, 
Phylli,  nectendis  apium  coronis  ; 
est  hederae  vis 

109 


4,11,5]  HORATI 

5  multa,  qua  crinis  religata  f  ulges  ; 

ridet  argento  domus  ;  ara  castis 
vincta  verbenis  avet  immolato 
spargier  agno ; 

cuncta  festinat  manus,  hue  et  illuc 
lo  cursitant  mixtae  pueris  puellae  ; 

sordidum  flammae  trepidant  rotantes 
vertiee  fumum. 

Vt  tamen  noris  quibus  advoeeris 
gaudiis,  Idus  tibi  sunt  agendae, 
IS  qui  dies  mensem  Veneris  marinae 

findit  Aprilem, 

iure  sollemnis  mihi  sanctiorque 
paene  natali  proprio,  quod  ex  hac 
luce  Maecenas  mens  adfluentis 
20  ordinat  annos. 

Telephum,  quem  tu  petis,  occupavit 
non  tuae  sortis  iuvenem  puella 
dives  et  lasciva,  tenetque  grata 
compede  vinctum. 

25  Terret  ambustus  Phaethon  avaras 

spes,  et  exemplum  grave  praebet  ales 
Pegasus  terrenum  equitem  gravatus 
Bellerophontem, 

semper  ut  te  digna  sequare  et  ultra 
30  quam  licet  sperare  nefas  putando 

disparem  vites.     Age  iam,  meorum 
finis  amorum, 

1  10 


CARMINA  [4,  12,  22 


(non  enim  posthac  alia  calebo 
femina,)  condisce  modos,  amanda 
35  voce  quos  reddas  ;  minuentur  atrae 

carmine  curae. 


12 

lam  veris  comites,  quae  mare  temperant, 
impellunt  animae  lintea  Thraciae  ; 
iam  nee  prata  rigent  nee  fluvii  strepunt 
hiberna  nive  turgidi. 

5  Nidum  ponit,  Ityn  flebiliter  gemens, 

infelix  avis  et  Cecropiae  domus 
aeternum  opprobrium,  quod  male  barbaras 
regum  est  ulta  libidines. 

Dicunt  in  tenero  gramine  pinguium 
10  custodes  ovium  carmina  fistula 

delectantque  deum  cui  pecus  et  nigri 
colles  Arcadiae  placent. 

Adduxere  sitim  tempora,  Vergili ; 
sed  pressum  Calibus  ducere  Liberum 
15  si  gestis,  iuvenum  nobilium  cliens, 

nardo  vina  merebere. 

Nardi  parvus  onyx  eliciet  cadum, 
qui  nunc  Sulpiciis  accubat  horreis, 
spes  donare  novas  largus  amaraque 
20  curarum  eluere  efficax. 

Ad  quae  si  properas  gaudia,  cum  tua 
velox  merce  veni ;  non  ego  te  meis 

III 


4,  12,  23]  HORATI 

immunem  meditor  tiuguere  poculis, 
plena  dives  ut  in  domo. 

25    "  Verum  pone  moras  et  studium  lucri, 

nigrorumque  memor,  dum  licet,  ignium 
misce  stultitiam  consiliis  brevem  : 
dulce  est  desipere  in  loco. 

Audivere,  Lyce,  di  mea  vota,  di 
audivere,  Lyce  :  fis  anus  ;  et  tamen 
vis  formosa  videri, 

ludisque  et  bibis  impudens 

5  et  cantu  tremulo  pota  Cupidinem 

lentum  soUicitas.      I  lie  virentis  et 
doctae  psallere  Chiae 

pulchris  excubat  in  genis ; 

importunus  enim  transvolat  aridas 
10  quercLis  et  refugit  te  quia  luridi 

dentes,  te  quia  rugae 
turpant  et  capitis  nives ; 

nee  Coae  referunt  iam  tibi  purpurae 
nee  cari  lapides  tempora  quae  semel 
15  notis  condita  fastis 

inclusit  volucris  dies. 

Quo  fugit  venus,  heu,  quove  color,  decens 
quo  motus  ?     Quid  babes  illius,  illius, 
quae  spirabat  amores, 
20  quae  me  surpuerat  mihi, 


11: 


CARMINA  [4,  14,  18 

felix  post  Cinaram  notaque  et  artium 
gratarum  facies  ?     Sed  Cinarae  brevis 
annos  fata  dederunt, 
servatura  diu  parem 

25  cornicis  vetulae  temporibus  Lycen, 

possent  lit  iuvenes  visere  fervidi 
multo  non  sine  risu 

dilapsam  in  cineres  facem. 


14 

Quae  cura  patrum  quaeve  Quiritium 
plenis  honorum  muneribus  tuas,     " 
Auguste,  virtutes  in  aeviim 
per  titulos  memoresque  fastos 

5  aeternet,  o  qua  sol  habitabilis 

inlustrat  oras  maxime  principum  ? 

Quern  legis  expertes  Latinae 

Vindelici  didicere  nuper 

quid  Marte  posses.     Milite  nam  tuo 
10  Drusus  Genaunos,  implacidum  genus, 

Breunosque  velocis  et  arcis 
Alpibus  impositas  tremendis 

deiecit  acer  plus  vice  simplici ; 
maior  Neronum  mox  grave  proelium 
15  commisit  immanisque  Raetos 

auspiciis  pepulit  secundis, 

spectandus  in  certamine  Martio, 
devota  morti  pectora  liberae 

HOR.  CAR.  —  8  113 


4,  14.  19]  HORATI 

quantis  fatigaret  ruinis, 
2o  indomitas  prope  qualis  undas 

exercet  Auster  Pleiadum  choro 
scindente  nubis,  impiger  hostium 
vexare  turmas  et  frementem 

mittere  equum  medios  per  ignis 

2$  Sic  tauriformis  volvitur  Aufidus, 

qui  regna  Dauni  praefluit  Apuli, 
cum  saevit  horrendamque  cultis 
diluviem  meditatur  agris, 

ut  barbarorum  Claudius  agmina 
30  ferrata  vasto  diruit  impetu, 

primosque  et  extremes  metendo 
stravit  humum,  sine  clade  victor, 

te  copias,  te  consilium  et  tuos 
praebente  divos.     Nam  tibi,  quo  die 
35  portus  Alexandrea  supplex 

et  vacuam  patefecit  aulam, 

Fortuna  lustro  prospera  tertio 
belli  secundos  reddidit  exitus, 
laudemque  et  optatum  peractis 
40  imperils  decus  adrogavit. 

Te  Cantaber  non  ante  domabilis 
Medusque  et  Indus,  te  profugus  Scythes 
miratur,  o  tutela  praesens 
Italiae  dominaeque  Romae ; 

45  te  fontium  qui  celat  origines 

Nilusque  et  Hister,  te  rapidus  Tigris, 
114 


CARMINA  [4,  15,  20 

te  beluosLis  qui  remotis 

obstrepit  Oceanus  Britannis, 

te  hon  paventis  funera  Galliae 
50  duraeque  tellus  audit  Hiberiae, 

te  caede  gaudentes  Sygambri 
compositis  venerantur  armis. 

Phoebus  volentem  proelia  me  loqui 
victas  et  urbis  increpuit  lyra, 

ne  parva  Tyrrhenum  per  aequor 
vela  darem.     Tua,  Caesar,  aetas 

5  fruges  et  agris  rettulit  uberes 

et  signa  nostro  restituit  lovi 
derepta  Parthorum  superbis 
postibus  et  vacuum  duellis 

lanum  Quirini  clausit  et  ordinem 
,10  rectum  evaganti  frena  licentiae  '   > 

iniecit  emovitque  culpas 
et  veteres  revocavit  artis, 

per  quas  Latinum  nomen  et  Italae 
crevere  vires  famaque  et  imperi 
15  porrecta  maiestas  ad  ortus 

soils  ab  Hesperio  cubili. 

Custode  rerum  Caesare  non  furor 
civilis  aut  vis  exiget  otium, 
non  ira,  quae  procudit  ensis 
20  et  miseras  inimicat  urbis. 

115 


4,  15.  21]  HORATI   CARMINA 

Non  qui  profundum  Danuvium  bibunt 
edicta  rumpent  lulia,  non  Getae, 
non  Seres  infidive  Persae, 

non  Tanain  prope  flumen  orti. 

25  Nosque  et  profestis  lucibus  et  sacris 

inter  iocosi  munera  Liberi, 

cum  prole  matronisque  nostris 
rite  deos  prius  adprecati, 

virtute  functos  more  patrum  duces 
30  Lydis  remixto  carmine  tibiis 

Troiamque  et  Anchisen  et  almae 
progeniem  Veneris  canemus. 


Ii6 


CARMEN    SAECVLARE 


Phoebe  silvarumque  potens  Diana, 
lucidum  caeli  decus,  o  colendi 
semper  et  culti,  date  quae  precamur 
tempore  sacro, 

5  quo  Sibyllini  monuere  versus 

virgines  lectas  puerosque  castos 
dis  quibus  septem  placuere  colles 
dicere  carmen. 

Alme  Sol,  curru  nitido  diem  qui 
lo  promis  et  celas,  aliusque  et  idem 

nasceris,  possis  nihil  urbe  Roma 
visere  maius. 

Rite  maturos  aperire  partus 
lenis",  Ilithyia,  tuere  matres, 
15  sive  tu  Lucina  probas  vocari 

seu  Genitalis. 

Diva,  producas  subolem  patrumque 
prosperes  decreta  super  iugandis 
feminis  prolisque  novae  feraci 
20  lege  marita, 

T17 


21-48]  HORATI 

certus  undenos  deciens  per  annos 
orbis  ut  cantiis  referatque  ludos, 
ter  die  claro  totiensque  grata 
nocte  frequentis. 

25  Vosque  veraces  cecinisse,  Parcae, 

quod  semel  dictum  est  stabilisque  rerum 
terminus  servet,  bona  iam  peractis 
iungite  fata. 

Fertilis  frugum  pecorisque  Tellus 
30  spicea  donet  Cererem  corona  ; 

nutriant  fetus  et  aquae  salubres 
et  lovis  aurae. 

Condito  mitis  placidusque  telo 
supplices  audi  pueros,  Apollo ; 
35  siderum  regina  bicornis  audi, 

Luna,  puellas. 

Roma  si  vestrum  est  opus  Iliaeque 
litus  Etruscum  tenuere  turmae, 
iussa  pars  mutare  laris  et  urbem 
40  sospite  cursu, 

cui  per  ardentem  sine  fraude  Troiam 
castus  Aeneas  patriae  superstes 
liberum  munivit  iter,  daturus 
plura  relictis, 

45  di,  probos  mores  docili  iuventae, 

di,  senectuti  placidae  quietem, 
Romulae  genti  date  remque  prolemque 
et  decus  omne ; 

118 


•     CARMEN   SAECVLARE  [49-76 

quaeque  vos  bobus  veneratur  albis 
50  clarus  Anchisae  Venerisque  sanguis, 

impetret,  bellante  prior,  iacentem 
lenis  in  hostem. 

lam  mari  terraque  manus  potentis 
Medus  Albanasque  timet  securis, 
55  iam  Scythae  responsa  petunt,  superbi 

nuper,  et  Indi. 

Iam  Fides  et  Pax  et  Honor  Pudorque 
priscLis  et  neglecta  redire  Virtus 
audet,  adparetque  beata  pleno 
60  Copia  cornu. 

Augur  et  fulgente  decorus  arcu 
Phoebus  acceptusque  novem  Camenis, 
qui  salutari  levat  arte  fessos 
corporis  artus, 

65  si  Palatinas  videt  aequus  aras, 

remque  Romanam  Latiumque  felix 
alterum  in  lustrum  meliusque  semper 
prorogat  aevum ; 

quaeque  Aventinum  tenet  Algidumque 
70  quindecim  Diana  preces  virorum 

curat  et  votis  puerorum  arnicas 
adplicat  auris. 

Haec  lovem  sentire  deosque  cunctos 
spem  bonam  certamque  domum  reporto, 
75  doctus  et  Phoebi  chorus  et  Dianae 

dicere  laudes. 

119 


EPODON    LIBER 


Ibis  Libiirnis  inter  alta  navium, 

amice,  propugnacula, 
paratus  omne  Caesaris  periculum 

subire,  M  aeceiTa^s,  tuo. 
5  Quid  nos,  quibus  te  vita  si  superstite 

iucunda,  si  contra,  gravis  ? 
utrumne  iussi  persequemur  otium, 

non  duke,  ni  tecum  simul, 
an  hunc  laborem,  mente  laturi  decet 
10  qua  ferre  non  mollis  viros  ? 

Feremus,  et  te  vel  per  Alpium  iuga 

inhospitalem  et  Caucasum, 
vel  Occidentis  usque  ad  ultimum  sinum 

forti  sequemur  pectore. 
15  Roges  tuum  labore  quid  iuvem  meo, 

imbellis  ac  iirmus  parum  ? 
Comes  minore  sum  futurus  in  metu, 

qui  maior  absentis  habet, 
ut  adsidens  implumibus  puUis  avis 
20  serpentium  adlapsus  timet 

magis  relictis,  non,  ut  adsit,  auxili 

latura  plus  praesentibus.  ^ 
Libenter  hoc  et  omne  militabitur 

bellum  in  tuae  spem  gratiae, 
120 


EPODON   LIBER  '     [2,  19 

25  non  ut  iuv^encis  inligata  pluribus 

aratra  nitantur  meis 
pecusve  Calabris  ante  sidus  fervidum 

Lucana  mutet  pascuis, 
neque  ut  superni  villa  candens  Tusculi 
30  Circaea  tangat  moenia. 

Satis  superque  me  benignitas  tua 

ditavit  ;  baud  paravero 
quod  aut  avarus  ut  Chremes  terra  premam, 

discinctus  aut  perdam  nepos. 


Beatus  ille  qui  procul  negotiis, 

ut  prisca  gens  mortalium, 
paterna  rura  bobus  exercet  suis, 

solutus  omni  faenore, 
5  neque  excitatur  classico  miles  truci, 

neque  horret  iratum  mare, 
forumque  vitat  et  superba  civium 

potentiorum  limina. 
Ergo  aut  adulta  vitium  propagine 
10  altas  maritat  populos, 

aut  in  reducta  valle  mugientium 

prospectat  errantis  greges, 
inutilisve  falce  ramos  amputans 

feliciores  inserit, 
15  aut  pressa  puris  mella  condit  amphoris, 

aut  tondet  infirmas  ovis  ; 
vel,  cum  decorum  mitibus  pomis  caput 

autumnus  agris  extulit, 
ut  gaudet  insitiva  decerpens  pira, 

121 


2,  20]  HORATI 

20  certantem  et  iivam  purpurae, 

qua  muneretur  te,  Priape,  et  te,  pater 

Silvane,  tutor  finium. 
Libet  iacere  modo  sub  antiqua  ilice, 
modo  in  tenaci  gramine ; 
25  labuntur  altis  interim  ripis  aquae, 

queruntur  in  silvis  aves, 
frondesque  lymphis  obstrepunt  manantibus, 

somnos  quod  invitet  levis. 
At  cum  tonantis  annus  hibernus  lovis 
30  imbris  nivisque  comparat, 

aut  trudit  acris  bine  et  hinc  multa  cane 

apros  in  obstantis  plagas, 
aut  amite  levi  rara  tendit  retia, 
turdis  edacibus  dolos, 
35  pavidumque  leporem  et  advenam  laqueo  gruem 

iucunda  captat  praemia. 
Ouis  non  malarum  quas  amor  curas  habet 

haec  inter  obliviscitur  ? 
Quod  si  pudica  mulier  in  partem  iuvet 
40  domum  atque  dulcis  liberos, 

Sabina  qualis  aut  perusta  solibus 

pernicis  uxor  Apuli, 
sacrum  vetustis  exstruat  lignis  focum 
lassi  sub  adventum  viri, 
45  claudensque  textis  cratibus  laetum  pecus 

distenta  siccet  ubera, 
et  horna  dulci  vina  promens  dolio 

dapes  inemptas  adparet ; 
non  me  Lucrina  iuverint  conchylia 
50  magisve  rhombus  aut  scari, 

si  quos  Eois  intonata  fluctibus 

122 


EPODON   LIBER  [3,  10 

hiems  ad  hoc  vertat  mare ; 
non  Afra  avis  descendat  in  ventrem  meum, 
non  attagen  lonicus 
55  iucundior  quam  lecta  de  pinguissimis 

oliva  ramis  arborum, 
aut  herba  lapathi  prata  amantis  et  gravi 

malvae  salubres  corpori, 
vel  agna  festis  caesa  Terminalibus, 
60  vel  haedus  ereptus  lupo. 

Has  inter  epulas  ut'iuvat  pastas  ovis 

videre  properantis  domum, 
videre  fessos  vomerem  inversum  boves 
collo  trahentis  languido, 
65  positosque  vernas,  ditis  examen  domiis, 

circum  renidentis  Laris. 
Haec  ubi  locutus  faenerator  Alfius, 

iam  iam  futurus  rustic  us, 
omnem  redegit  Idibus  pecuniam ; 
70  quaerit  Kalendis  ponere. 


Parentis  olim  si  quis  impia  manu 

senile  guttur  fregerit, 
edit  cicutis  alium  nocentius. 
O  dura  messorum  ilia  ! 
S  Quid  hoc  veneni  saevit  in  praecordiis  ? 

Num  viperinus  his  cruor 
incoctus  herbis  me  fefellit,  an  malas 

Canidia  tractavit  dapes  ? 
Vt  Argonautas  praeter  omnis  candidura 
10  Medea  mirata  est  ducem, 

123 


3,  II]  '  HORATI 

ignota  tauris  inligaturum  iuga 

perunxit  hoc  lasonem ; 
hoc  dehbutis  ulta  donis  paeHcem 

serpente  fugit  alite. 
15  Nee  tantus  umquam  siderum  insedit  vapor 

siticulosae  Apuhae, 
nee  munus  umeris  efficacis  Herculis 

inarsit  aestuosius. 
At  si  quid  umquam  tale  concupiveris, 
20  iocose  Maecenas,  precor 

manum  puella  savio  opponat  tuo, 

extrema  et  in  sponda  cubet. 


Lupis  et  agnis  quanta  sortito  obtigit, 

tecum  mihi  discordia  est, 
Hibericis  peruste  funibus  latus 
et  crura  dura  compede. 
5  Licet  superbus  ambules  pecunia, 

fortuna  non  mutat  genus. 
Videsne,  Sacram  metiente  te  viam 

cum  bis  trium  ulnarum  toga, 
ut  ora  vertat  hue  et  hue  euntium 
10  liberrima  indignatio  ? 

'  Sectus  flagellis  hie  triumviralibus 

praeconis  ad  fastidium 
arat  Falerni  mille  fundi  iugera 
et  Appiam  mannis  terit 
15  sedilibusque  magnus  in  primis  eques 

Othone  contempto  sedet. 
Quid  attinet  tot  ora  navium  gravi 

124 


EPODON   LIBER  [5,26 

rostrata  duci  pondere 
contra  latrones  atque  servilem  manum, 
20  hoc,  hoc  tribuno  militum?' 


*At  o  deorum  quicquid  in  caelo  regit 

terras  et  humanum  genus, 
quid  iste  fert  tumultus,  et  quid  omnium 
voltus  in  unum  me  truces  ? 
5  Per  liberos  te,  si  vocata  partubus 

Lucina  veris  adfuit, 
per  hoc  inane  purpurae  decus  precor, 

per  improbaturum  haec  lovem,  " 
quid  ut  noverca  me  intueris  aut  uti 
10  petita  ferro  belua  ? ' 

Vt  haec  trementi  questus  ore  constitit 

insignibus  raptis  puer, 
impube  corpus  quale  posset  impia 
mollire  Thracum  pectora, 
15  Canidia,  brevibus  implicata  viperis 

crinis  et  incomptum  caput, 
iubet  sepulcris  caprificos  erutas, 

iubet  cupressos  funebris 
et  uncta  turpis  ova  ranae  sanguine 
20  pkimamque  nocturnae  strigis 

herbasque  quas  lolcos  atque  Hiberia 

mittit  venenorum  ferax, 
et  ossa  ab  ore  rapta  ieiunae  canis 
flam  mis  aduri  Colchicis. 
25  At  expedita  Sagana,  per  totam  domum 

spargens  Avernalis  aquas, 
125 


5,  27]  HORATI 

horret  capillis  ut  mariniis  asperis 

echinus  aut  currens  aper. 
Abacta  nulla  Veia  conscientia 
30  ligonibus  duris  humum 

exhauriebat  ingemens  laboribus, 

quo  posset  infossus  puer 
longo  die  bis  terque  mutatae  dapis 
inemori  spectaculo, 
35  cum  promineret  ore  quantum  exstant  aqua 

■     suspensa  mento  corpora, 
exsecta  uti  medulla  et  aridum  iecur 

amoris  esset  poculum, 
interminato  cum  semel  fixae  cibo 
40  intabuissent  pupulae. 

Non  defuisse  masculae  libidinis 

Ariminensem  Foliam 
et  otiosa  credidit  Neapolis 
et  omne  vicinum  oppidum, 
45  quae  sidera  excantata  voce  Thessala 

lunamque  caelo  deripit. 
Hie  inresectum  saeva  dente  livido 

Canidia  rodens  pollicem 
quid  dixit  aut  quid  tacuit  ?  'o  rebus  meis 
50  non  infideles  arbitrae, 

Nox  et  Diana,  quae  silentium  regis, 

arcana  cum  fiunt  sacra, 
nunc,  nunc  adeste,  nunc  in  hostilis  domos 
iram  atque  numen  vertite. 
55  Formidolosis  dum  latent  silvis  ferae 

dulci  sopore  languidae, 
senem,  quod  omnes  rideant,  adulterum 
latrent  Suburanac  canes, 
126 


EPODON    LIBER  [5,  90 

nardo  perunctum  quale  non  perfectius 
60  meae  laborarint  manus. 

Quid  accidit  ?     Cur  dira  barbarae  minus 

venena  Medeae  valent, 
quibus  superbam  fugit  ulta  paelicem, 
magni  Creontis  filiam, 
65  cum  palla,  tabo  munus  imbutum,  novam 

incendio  nuptam  abstulit  ? 
Atqui  nee  herba  nee  latens  in  asperis 

radix  fefellit  me  locis.    ■ 
Indormit  unctis  omnium  cubilibus 
70  oblivione  paelicum. 

A,  a,  solutus  ambulat  veneficae 

scientioris  earmine. 
Non  usitatis,  Vare,  potionibus, 
o  multa  fleturum  caput, 
75  ad  me  recurres,  nee  vocata  rnens  tua 

Marsis  redibit  vocibus : 
maius  parabo,  mains  infundam  tibi 

fastidienti  poculum, 
priusque  caelum  sidet  inferius  mari, 
80  tellure  porrecta  super, 

quam  non  amore  sic  meo  flagres  uti 

bitumen  atris  ignibus.' 
Sub  haec  puer  iam  non,  ut  ante,  mollibus 
lenire  verbis  impias, 
85  sed  dubius  unde  rumperet  silentium, 

misit  Thyesteas  preces : 
'venena  magnum  fas  nefasque  non  valent 

convertere  humanam  vicem. 
diris  agam  vos  ;  dira  detestatio 
90  ,       nulla  expiatur  victima. 

127 


5,  9iJ  HORATI 

Ouin  ubi  perire  iussus  exspiravero, 

nocturnus  occurram  furor, 
petamque  voltus  umbra  curvis  unguibus, 

quae  vis  deorum  est  manium, 
95  et  inquietis  adsidens  praecordiis 

pavore  somnos  auferam. 
Vos  turba  vicatim  hinc  et  hinc  saxis  petens 

contundet  obscaenas  anus  ; 
post  insepulta  membra  different  lupi 
loo  et  Esquilinae  alites  ; 

neque  hoc  parentes,  heu  mihi  superstites, 

effugerit  spectaculum.' 


Quid  immerentis  hospites  vexas  canis 

ignavus  adversum  lupos  ? 
Quin  hue  inanis,  si  potes,  vertis  minas 

et  me  remorsurum  petis  ? 
5  Nam  qualis  aut  Molossus  aut  fulvus  Laconj 

arnica  vis  pastoribus, 
agam  per  altas  aure  sublata  nivis 

quaecumque  praecedet  fera. 
Tu  cum  timenda  voce  complesti  nemus, 
lo  proiectum  odoraris  cibum. 

Cave,  cave  :  namque  in  malos  asperrimus 

parata  tollo  cornua, 
quaHs  Lycambae  spretus  infido  gener 

aut  acer  hostis  Bupalo. 
15  An,  si  quis  atro  dente  me  petiverit, 

inultus  ut  flebo  puer  ? 


128 


EPODON   LIBER  [8,8 

7 

Quo,  quo  scelesti  ruitis  ?  aut  cur  dexteris 

aptantur  enses  conditi  ? 
Parumne  campis  atque  Neptuno  super 

fusum  est  Latini  sanguinis,  — 
5  non  ut  superbas  invidae  Carthaginis 

Romanus  arcis  ureret, 
intactus  aut  Britannus  ut  descenderet 

Sacra  catenatus  via, 
sed  ut  secundum  vota  Parthorum  sua 
lo  urbs  haec  periret  dextera. 

neque  hie  lupis  mos  nee  fuit  leonibus, 

numquam  nisi  in  dispar  feris. 
Furorne  caecus  an  rapit  vis  acrior 

an  culpa  ?     Responsum  date  ! 
If  Tacent,  et  albus  ora  pallor  inficit, 

mentesque  perculsae  stupent. 
Sic  est :  acerba  fata  Romanos  agunt 

scelusque  fraternae  necis, 
ut  immerentis  fluxit  in  terram  Remi 
2o  sacer  nepotibus  cruor. 

8 

Rogare  longo  putidam  te  saeculo 

viris  quid  enervet  meas, 
cum  sit  tibi  dens  ater  et  rugis  vetus 

frontem  senectus  exaret, 
5  hietque  turpis  inter  aridas  natis 

podex  velut  crudae  bovis  ! 
Sed  incitat  me  pectus  et  mammae  putres, 

equina  quales  ubera, 

HOR.  CAR.  —  9  129 


8, 9]  HORATI 

venterque  mollis  et  femur  tumentibus 
10  exile  suris  additum. 

Esto  beata,  funus  atque  imagines 

ducant  triumphales  tuum, 
nee  sit  marita  quae  rotundioribus 
onusta  bacis  ambulet. 
IS  Quid  quod  libelli  Stoici  inter  sericos 

iacere  pulvillos  amant  ? 
Inlitterati  num  minus  nervi  rigent  ? 

minusve  languet  fascinum, 
quod  ut  superbo  provoces  ab  inguine, 
2o  ore  adlaborandum  est  tibi  ? 


Quando  repostum  Caecubum  ad  festas  dapes 

victore  laetus  Caesare 
tecum  sub  alta  (sic  lovi  gratum)  domo, 
beate  Maecenas,  bibam, 
5  sonante  mixtum  tibiis  carmen  lyra, 

hac  Dorium,  illis  barbarum  ? 
ut  nuper,  actus  cum  freto  Neptunius 

dux  fugit  ustis  navibus, 
minatus  urbi  vincla  quae  detraxerat 
10  servis  amicus  perfidis. 

Romanus  eheu  (posteri  negabitis) 

emancipatus  feminae 
fert  vallum  et  arma,  miles  et  spadonibus 
servire  rugosis  potest, 
15  interque  signa  turpe  militaria 

sol  adspicit  conopium. 
Ad  hoc  frementis  verterunt  bis  mille  equos 

130 


EPODON   LIBER  [10.8 

Gain  canentes  Caesarem, 
hostiliumque  navium  portu  latent 
20  piippes  sinistrorsum  citae. 

lo  Triumphe,  tu  moraris  aureos 

currus  et  intactas  boves  ? 
lo  Triumphe,  nee  lugurthino  parem 

bello  reportasti  ducem, 
25  neque  Africanum,  cui  super  Carthaginem 

virtus  sepulcrum  condidit. 
Terra  marique  victus  hostis  punico 

lugubre  mutavit  sagum  ; 
aut  ille  centum  nobilem  Cretam  urbibus, 
Z^  ventis  iturus  non  suis, 

exercitatas  aut  petit  Syrtis  Noto, 

aut  fertur  incerto  mari. 
Capaciores  adfer  hue,  puer,  scyphos 

et  Chia  vina  aut  Lesbia, 
35  vel  quod  fluentem  nauseam  coerceat 

metire  nobis  Caecubum. 
Curam  metumque  Caesaris  rerum  iuvat 

dulci  Lyaeo  solvere. 


10 

Mala  soluta  navis  exit  alite, 

ferens  olentem  Mevium  : 
ut  horridis  utrumque  verberes  latus, 

Auster,  memento,  fluctibus ; 
niger  rudentis  Eurus  inverso  mari 

fractosque  remos  differat ; 
insurgat  Aquilo,  quantus  altis  montibus 

frangit  trementis  ilices, 
131 


lo,  9j  HORATI 

nec  sidus  atra  nocte  amicum  adpareat, 
lo  qua  tristis  Orion  cadit, 

quietiore  nec  feratur  aequore 

quam  Graia  victorum  manus, 
cum  Pallas  usto  vertit  iram  ab  Ilio 

in  inipiam  Aiacis  ratem. 
15  O  quantus  instat  navitis  sudor  tuis 

tibique  pallor  luteus 
et  ilia  non  virilis  eiulatio 

preces  et  aversum  ad  lovem, 
lonius  udo  cum  remugiens  sinus 
?o  Note  carinam  ruperit. 

Opima  quod  si  praeda  curvo  litore 

porrecta  mergos  iuverit, 
libidinosus  immolabitur  caper 

et  agna  Tempestatibus. 

II 

Petti,  nihil  me  sicut  antea  iuvat 

scribere  versiculos  amore  percussum  gravi, 
amore  qui  me  praeter  omnis  expetit 
mollibus  in  pueris  aut  in  puellis  urere. 
5  Hie  tertius  December,  ex  quo  destiti 

Inachia  furere,  silvis  honorem  decutit. 
Heu  me,  per  urbem  (nam  pudet  tanti  mali) 

fabula  quanta  fui !     Conviviorum  et  paenitet, 
in  quis  amantem  languor  et  silentium 
10  arguit  et  latere  petitus  imo  spiritus ! 

'  Contrane  lucrum  nil  valere  candidum 

pauperis  ingenium  ! '  querebar  adplorans  tibi, 
simul  calentis  inverecundus  deus 

132 


EPODON   LIBER  [12,  14 

fervidiore  mero  arcana  promorat  loco. 
15  '  Quod  si  meis  inaestuet  praecordiis 

libera  bills,  ut  haec  ingrata  ventis  dividat 
fomenta  volnus  nil  malum  levantia, 

desinet  imparibus  certare  submotus  pudor.' 
Vbi  haec  severus  te  palam  laudaveram, 
20  iussus  abire  domum  ferebar  incerto  pede 

ad  non  amicos  heu  mihi  postis  et  heu 

limina  dura,  quibus  lumbos  et  infregi  latus. 
Nunc  gloriantis  quamlibet  mulierculam 
vincere  mollitia  amor  Lycisci  me  tenet ; 
25  unde  expedire  non  amicorum  queant 

libera  consilia  nee  contumeliae  graves, 
sad  alius  ardor  aut  puellae  candidae 

aut  teretis  pueri  longam  renodantis  comam. 

12 

Quid  tibi  vis,  mulier  nigris  dignissima  barris? 

Munera  cur  mihi  quidve  tabellas 
mittis,  nee  firmo  iuveni  neque  naris  obesae  ? 

Namque  sagacius  unus  odoror, 
5  polypus  an  gravis  hirsutis  cubet  hircus  in  alis, 

quam  canis  acer  ubi  lateat  sus. 
Qui  sudor  vietis  et  quam  malus  undique  membris 

crescit  odor,  cum  pene  soluto 
indomitam  properat  rabiem  sedare,  neque  illi 
10  iam  manet  umida  creta  colorque 

stercore  fucatus  crocodili,  iamque  subando 

tenta  cubilia  tectaque  rumpit ! 
Vel  mea  cum  saevis  agitat  fastidia  verbis : 

'  Inachia  iangues  minus  ac  me  ; 

i33 


12,  15]  HORATI 

15      Inachiam  ter  nocte  potes,  mihi  semper  ad  unum 
mollis  opus.     Pereat  male  quae  te 
Lesbia  quaerenti  taurum  monstravit  inertem, 

cum  mihi  Cous  adesset  Amyntas, 
cuius  in  indomito  constantior  inguine  nervus 
20  quam  nova  collibus  arbor  inhaeret. 

Muricibus  Tyriis  iteratae  vellera  lanae 

cui  properabantur  ?     Tibi  nempe, 
ne  foret  aequalis  inter  conviva,  magis  quern 
diligeret  mulier  sua  quam  te. 
25      O  ego  non  felix,  quam  tu  fugis  ut  pavet  acris 
agna  lupos  capreaeque  leones.' 

13 

Horrida  tempestas  caelum  contraxit,  et  imbres 

nivesque  deducunt  lovem ;  nunc  mare,  nunc  siluae 
Threicio  Aquilone  sonant :  rapiamus,  amici, 
occasionem  de  die,  dumque  virent  genua 
5      et  decet,  obducta  solvatur  fronte  senectus. 

Tu  vina  Torquato  move  consule  pressa  meo. 
Cetera  mitte  loqui ;  deus  haec  fortasse  benigna 
reducet  in  sedem  vice.     Nunc  et  Achaemenio 
perfundi  nardo  iuvat  et  fide  Cyllenea 
10  levare  diris  pectora  sollicitudinibus, 

nobilis  ut  grandi  cecinit  centaurus  alumno : 
'  Invicte,  mortalis  dea  nate  puer  Thetide, 
te  manet  Assaraci  tellus,  quam  frigida  parvi 
findunt  Scamandri  flumina  lubricus  et  Simois, 
15      unde  tibi  reditum  certo  subtemine  Parcae 

rupere,  nee  mater  domum  caerula  te  revehet. 
Illic  omne  malum  vino  cantuque  levato, 
deformis  aegrimoniae  dulcibus  adloquiis.' 

134 


EPODON   LIBER  [15.  12 

Mollis  inertia  cur  tantam  diffuderit  imis 

oblivionem  sensibus, 
pocula  Lethaeos  ut  si  ducentia  somnos 

arente  fauce  traxerim, 
5  candide  Maecenas,  occidis  saepe  rogando . 

deus,  deus  nam  me  vetat 
inceptos,  olim  promissum  carmen,  iambos 

ad  umbilicum  adducere. 
Non  aliter  Samio  dicunt  arsisse  Bathyllo 
10  Anacreonta  Teium, 

qui  persiepe  cava  testudine  flevit  amorem 

non  elaboratum  ad  pedem. 
Vreris  ipse  miser ;  quod  si  non  pulchrior  ignis 

accendit  obsessam  Ilion, 
15  gaude  sorte  tua  :  me  libertina  nee  uno 

contenta  Phryne  macerat. 

15 

Nox  erat  et  caelo  fulgebat  luna  sereno 

inter  minora  sidera, 
cum  tu,  magnorum  numen  laesura  deorum, 
in  verba  iurabas  mea, 
5  artius  atque  hedera  procera  adstringitur  ilex 

lentis  adhaerens  bracchiis, 
dum  pecori  lupus  et  nautis  infestus  Orion 

turbaret  hibernum  mare 
intonsosque  agitaret  Apollinis  aura  capillos, 
10  fore  hunc  amorem  mutuum. 

O  dolitura  mea  multum  virtute  Neaera ! 
nam  si  quid  in  Flacco  viri  est, 

13s 


15,  13]  "  HORATI 

non  feret  adsiduas  potior!  te  dare  noctis, 

et  quaeret  iratus  parem ; 
15  nee  semel  offensi  cedet  constantia  formae, 

si  certus  intrarit  dolor. 
Et  tu,  quicumque  es  felicior  atque  meo  nunc 

superbus  incedis  malo, 
sis  pecore  et  multa  dives  tellure  licebit 
20  tibique  Pactolus  fluat, 

nee  te  Pythagorae  fallant  arcana  renati, 

formaque  vincas  Nirea, 
heu  heu,  translatos  alio  maerebis  amores ; 

ast  ego  vicissim  risero. 

16 

Altera  iam  teritur  bellis  civilibus  aetas, 

suis  et  ipsa  Roma  viribus  ruit. 
Quam  neque  finitimi  valuerunt  perdere  Marsi 
minacis  aut  Etrusca  Porsenae  manus, 
5  aemula  nee  virtus  Capuae  nee  Spartacus  acer 

novisque  rebus  infidelis  Allobrox, 
nee  fera  caerulea  domuit  Germania  pube 

parentibusque  abominatus  Hannibal, 
impia  perdemus  devoti  sanguinis  aetas, 
10  ferisque  rursus  occupabitur  solum. 

Barbarus  heu  cineres  insistet  victor  et  urbem 

eques  sonante  verberabit  ungula, 
quaeque  carent  ventis  et  solibus  ossa  Quirini 
(nefas  videre)  dissipabit  insolens. 
15  Forte  quid  expediat  communiter  aut  melior  pars 

malis  carere  quaeritis  laboribus. 
Nulla  sit  hac  potior  sententia  :  Phocaeorum 

136 


EPODON   LIBER  [i6,  49 

velut  profugit  exsecrata  civitas 
agros  atque  laris  patrios  habitandaque  fana 
20  apris  reliquit  et  rapacibus  lupis, 

ire  pedes  quocumque  ferent,  quocumque  per  undas 

Notus  vocabit  aut  protervus  Africus. 
Sic  placet,  an  melius  quis  habet  suadere  ?     Secunda 
ratem  occupare  quid  moramur  alite  ? 
25  Sed  iuremus  in  haec  :  '  Simul  imis  saxa  renarint 

vadis  levata,  ne  redire  sit  nefas ; 
neu  conversa  domum  pigeat  dare  lintea  quando 

Padus  Matina  laverit  cacumina, 
in  mare  seu  celsus  procurrerit  Appenninus, 
30  novaque  monstra  iunxerit  libidine 

mirus  amor,  iuvet  ut  tigris  subsidere  cervis 

adulteretur  et  columba  miluo, 
credula  nee  ravos  timeant  armenta  leones, 
ametque  salsa  levis  hircus  aequora.' 
35  Haec  et  quae  poterunt  reditus  abscindere  dulcis 

eamus  omnis  exsecrata  civitas, 
aut  pars  indocili  melior  grege ;  mollis  et  exspes 

inominata  perprimat  cubilia. 
Vos,  quibus  est  virtus,  muliebrem  toUite  luctum, 
40  Etrusca  praeter  et  volate  litora. 

Nos  manet  Oceanus  circumvagus;  arva  beata 

petamus,  arva  divites  et  insulas, 
reddit  ubi  Cererem  tellus  inarata  quotannis 
et  imputata  floret  usque  vinea, 
45  germinat  et  numquam  fallentis  termes  olivae 

suamque  pulla  ficus  ornat  arborem, 
mella  cava  manant  ex  ilice,  montibus  altis 

levis  crepante  lympha  desilit  pede. 
Illic  iniussae  veniunt  ad  mulctra  capellae, 

137 


1 6,  50]  HORATI 

50  refertque  tenta  grex  amicus  libera, 

nee  vespertinus  circum  gemit  ursus  ovile, 

neque  intumescit  alta  viperis  humus ; 
61  nulla  nocent  pecori  confagia,  nullius  astri 

gregem  aestuosa  torret  impotentia. 
53  Pluraque  felices  mirabimur,  ut  neque  largis 

aqiiosus  Eurus  arva  radat  imbribus, 
55  pinguia  nee  siccis  urantur  semina  glaebis, 

utrumque  rege  temperante  caelitum. 
Non  hue  Argoo  contendit  remige  pinus, 

neque  impudica  Colchis  intulit  pedem  ; 
non  hue  Sidonii  torserunt  cornua  nautae, 
60  laboriosa  nee  cohors  Ulixei : 

63  luppiter  ilia  piae  secrevit  litora  genti, 

ut  inquinavit  aere  tempus  aureum  ; 
65  aere,  dehinc  ferro  duravit  saecula,  quorum 

piis  secunda  vate  me  datur  fuga. 

*Iam  iam  efficaci  do  manus  scientiae, 
supplex  et  oro  regna  per  Proserpinae, 
per  et  Dianae  non  movenda  numina, 
per  atque  libros  carminum  valentium 
S  refixa  caelo  devocare  sidera, 

Canidia,  parce  vocibus  tandem  sacris 
citumque  retro  solv-e,  solve  turbinem. 
Movit  nepotem  Telephus  Nereium, 
in  quern  superbus  ordinarat  agmina 
10  Mysorum  et  in  quern  tela  acuta  torserat. 

Unxere  matres  Iliae  addictum  feris 
alitibus  atque  canibus  homicidam  Hectorem, 

138 


EPODON   LIBER  [17,44 

postquam  relictis  moenibus  rex  procidit 

heu  pervicacis  ad  pedes  Achillei. 
15  Saetosa  duris  exuere  pellibus 

laboriosi  remiges  Ulixei 

volente  Circa  membra  ;  tunc  mens  et  sonus 

relapsus  atque  notus  in  voltus  honor. 

Dedi  satis  superque  poenarum  tibi, 
20  amata  nautis  multum  et  institoribus. 

Fugit  iuventas  et  verecundus  color, 

reliquit  ossa  pelle  amicta  lurida, 

tuis  capillus  albus  est  odoribus ; 

nullum  a  labore  me  reclinat  otium, 
25  urget  diem  nox  et  dies  noctem,  neque  est 

levare  tenta  spiritu  praecordia. 

Ergo  negatum  vincor  ut  credam  miser, 

Sabella  pectus  increpare  carmina 

caputque  Marsa  dissilire  nenia. 
30  Quid  amplius  vis  ?     O  mare  et  terra,  ardeo 

quantum  neque  atro  delibutus  Hercules 

Nessi  cruore  nee  Sicana  fervida 

virens  in  Aetna  flamma :  tu,  donee  cinis 

iniuriosis  aridus  ventis  ferar, 
35  cales  venenis  officina  Colchicis. 

Quae  finis  aut  quod  me  manet  stipendium  ? 

Effare  !     lussas  cum  fide  poenas  luam, 

paratus  expiare  seu  poposceris 

centum  iuvencis,  sive  mendaci  lyra 
40  voles,  sonare  '  Tu  pudica,  tu  proba 

perambulabis  astra  sidus  aureum.' 

Infamis  Helenae  Castor  offensus  vicem 

fraterque  magni  Castoris,  victi  prece 

adempta  vati  reddidere  lumina : 

139 


17,45]  HORATI 

45  et  tu  (potes  nam)  solve  me  dementia, 

o  nee  paternis  obsoleta  sordibus, 
nee  in  sepulcris  pauperum  prudens  anus 
novendialis  dissipare  pulveres ! 
Tibi  hospitale  pectus  et  purae  manus, 

50  tuusque  venter  Pactumeius,  et'tuo 

cruore  rubros  obstetrix  pannos  lavit, 
utcumque  fortis  exsilis  puerpera.' 
'  Quid  obseratis  auribus  f undis  preces  ? 
Non  saxa  nudis  surdiora  navitis 

55  Neptunus  alto  tundit  hibernus  salo. 

Inultus  ut  tu  riseris  Cotyttia 
volgata,  sacrum  liberi  Cupidinis, 
et  Esquilini  pontifex  venefici 
impune  ut  urbem  nomine  impleris  meo  ? 

60  Quid  proderit  ditasse  Paelignas  anus 

velociusve  miscuisse  toxicum  ? 
Sed  tardiora  fata  te  votis  manerit : 
ingrata  misero  vita  ducenda  est  in  hoc, 
novis  ut  usque  suppetas  laboribus. 

65  Optat  quietem  Pelopis  infidi  pater, 

egens  benignae  Tantalus  semper  dapis, 
optat  Prometheus  obligatus  aliti, 
optat  supremo  conlocare  Sisyphus 
in  monte  saxum  :  sed  vetant  leges  lovis. 

70  Voles  modo  altis  desilire  turribus, 

modo  ense  pectus  Norico  recludere, 
frustraque  vincla  gutturi  nectes  tuo 
fastidiosa  tristis  aegrimonia. 
Vectabor  umeris  tunc  ego  inimicis  eques, 

75  meaeque  terra  cedet  insolentiae. 

An  quae  movere  cereas  imagines, 

140 


EPODON   LIBER  [i?.  8i 


ut  ipse  nosti  curiosus,  et  polo 
deripere  lunani  vocibus  possim  meis, 
possim  crematos  excitare  mortuos 
80  desiderique  temperare  pocula, 

plorem  artis  in  te  nil  agentis  exitus  ? ' 


141 


I       C       E       R       O 


CICERO.     CATO  MAIOR  DE  SENECTUTE,  $0.80 

Edited  by  FRANK  G.  MOORE,  Ph.D.,  Associate  Pro- 
fessor of  Latin  and  of  Roman  Archaeology,  Dartmouth 
College.      Text  Edition,  ^0.30 


AN  edition  embodying  much  new  critical  material, 
^  and  abundant  grammatical  helps.  Unusual  attention 
has  been  paid  to  those  rhetorical  features  which  are 
most  likely  to  be  misunderstood,  to  the  confusion  of  the 
argument,  while  at  the  same  time  both  grammar  and  rhetoric 
have  been  treated  as  a  means  to  an  end.  The  text  is  sup- 
plied with  very  full  footnotes.  The  scholarly  introduction 
sets  forth  the  character  of  Cato  clearly  and  impressively,  and 
is  supplemented  by  a  comparative  list  of  distinguished  old  men, 
and  by  verses  by  Pope  Leo  XIII  on  Frugality  and  the  Green 
Old  Age.      There  are  critical  notes,  and  an  index. 


CICERO.      LAELIUS  DE  AMICITIA    .     .     .  $0.75 

Edited  by  CLIFTON  PRICE,  Ph.D.,  Assistant  Professor 
of  Latin,   University  of  California.      Text  Edition,  $o.  30 


THIS  edition  enables  the  student  to  understand  and  inter- 
pret the  text,  and  contains  enough  elementary  matter  to 
adapt  it  to  use  in  the  best  preparatory  schools,  and  at 
the  same  time  enough  advanced  material  for  the  first  year  in 
college.  The  book  is  complete  in  itself,  the  grammatical 
principles  being  stated  in  the  notes.  The  notes  at  the  bottom 
of  the  page  have  been  made  very  comprehensive,  and  the 
proper  balance  has  been  preserved  between  the  notes  on  syntax 
and  those  on  interpretation.  The  svstem  of  cross-reference, 
and  the  emphasis  laid  on  the  figures  of  speech  and  grammar, 
form  strong  features  of  the  book. 


AMERICAN     BOOK     COMPANY 


(274) 


LIVY    AND     HORACE 


SELECTIONS  FROM  LIVY ^1.50 

Edited  by  HARRY   E.   BURTON,    Ph.D.,  Professor  of 
Latin,  Dartmouth  College.      Text  Edition,  50.35 


THESE  selections  are  intended  to  give  a  more  compre- 
hensive idea  of  Livy's  genius  and  versatility  than  can  be 
had  from  the  reading  of  any  one  or  two  books,  and 
also  to  provide  material  dealing  with  the  more  significant  and 
interesting  periods  of  the  early  history  of  Rome.  The  pas- 
sages are  varied  in  nature,  and  are  not  confined  to  military 
history;  they  are  not  so  short  as  to  appear  fragmentary.  Each 
subject  is  presented  in  a  series  of  continuous  chapters,  the 
notes  supplying  introductory  and  explanatory  material  for  a 
proper  understanding  of  the  period.  There  is  a  comprehen- 
sive introduction,  and  a  complete  system  of  cross-reference. 


HORACE.      ODES,  EPODES,  AND  CARMEN 

SAECULARE $1.5° 

Edited  by  CLIFFORD  H.   MOORE,    Ph.D.,    Professor 
of  Latin,  Harvard  University.     Text  Edition,  ^0.40 


WHILE  elementary  matters  have  not  been  neglected  in 
this  edition,  particular  attention  has  been  devoted  to 
the  literary  side  of  Horace's  work,  and  to  his  literary 
relations.  The  introduction,  besides  dealing  with  the  poet's 
life  and  writings,  discusses  his  lyric  metres  and  peculi- 
arities of  syntax.  The  commentary  is  not  limited  to  the 
baldest  aids,  but  is  intended  to  give  such  assistance  in 
interpretation  as  may  help  students  to  some  appreciation  of 
Horace's  art  and  charm.  The  relation  of  the  poet  to  his 
Greek  models,  and  especially  his  influence  on  subsequent 
Latin  literature,  are  clearly  shown. 


AMERICAN     BOOK     COMPANY 

(273) 


